Iha Solenidade Epifania Na’i nian, enserramentu mos ba ritu Jubileu nian. Iha ninia omilia, Papa Leão XIV husu ba sarani sira: “Iha moris, iha ita-nia Kreda?” Pontífise fó avizu hasoru violénsia ne’ebé buka atu hadau Maromak nia Reinu, husi “tentasaun podér nian” no “mania sira omnipoténsia nian”, no husi “ekonomia falsifikadu/alteradu” ne’ebé hetan lukru hosi buat hotu. Nia husu ita atu “hadomi” no “buka” dame, la’ós atu transforma fatin sagradu sira ba monumentu sira maibé atu habelar hosi sira ” profumo moris nian”.
Hakneak ho silénsiu, ho liman kaer metin, mitra iha ulun. Depois, hamriik, nia loke uluk odamatan iha parte liman loos, depois parte karuk nian. Hodi dere ho lian maka’as, Amu-Papa taka Odamatan Santu, Jubileu Esperansa nian, ne’ebé hahú iha loron 24 fulan-Dezembru tinan 2024. Ritu simbóliku konkluzaun Tinan Santu nian, ho ninia istória riku, tradisaun sira, no inspirasaun, hala’o iha tuku 9:40 dadeer. Maromak nia planu—nia ne’ebé “surpreza” sei nafatin ba nafatin, hanesan hateten iha omilia— sira hakarak Pontífise ida, Francisco, hahú tempu espesiál ida-ne’e ba Kreda no mundu, no katak ida seluk taka fali, Leão XIV. Iha istoria presedente nian.
Momentu Solene
Amu-Papa ida ne’ebé konsentradu iha orasaun, ho oin emosionádu, konxiente kona-ba solenidade momentu nian, haree iha odamatan bronze boot nia oin, hale’u ho ai-funan sira no sanak sira, ne’ebé eskulta ho momentu saliente sira istória salvasaun nian. Imajen ida-ne’e hosi Susesór Pedro nian mós mosu filafali iha Misa ba Solenidade Epifania nian, ne’ebé selebra iha Bazílika São Pedro nian, ho nia apelu sira iha omilia—forte, maibé ko’alia ho lian-kmaan—ba sarani sira atu kontinua viajen Jubileu nian hodi hadomi no buka “dame”, hodi hadook-an hosi violénsia hotu no “ekonomia distorta” ne’ebe buka atu hetan “lukru hosi buat hotu”. envezde sinál ida hosi Igreja ida ne’ebé habelar ” profumo moris nian”, hodi fó sai “Maromak ida ne’ebé tau ita iha dalan”, ne’ebé nia dalan sira la’ós dalan sira mundu nian, no ne’ebé laiha ema violentu ka kbiit-na’in ida iha mundu ne’ebé bele “domina” ka “impede ida ne’e”.
Fiar nain rihun ba rihun
Fiar nain sira ne’ebe akompaña Amu-Papa iha momentu litúrjiku ida-ne’e maka sarani na’in 10,000 ne’ebé halibur—maske iha tempu ne’ebe malirin—iha Prasa São Pedro nian, ne’ebé durante loron 378 sai hanesan igreja Jubileu nian iha ar livre iha orasaun, knananuk no peregrinasaun sira hosi sarani millaun 33 resin hosi mundu tomak. Sira hotu atravesa entrada ida-ne’e, ne’ebé taka ho Xave sira uluk nian ne’ebé ukir iha fatuk moris. Iha sentru, plaka rua ho inskrisaun sira ne’ebé komemora Tinan Santu 1975, ne’ebé maka Paulo VI hakarak, no Jubileu Bo’ot Tinan 2000 nian, kulminasaun finál sékulu nian no inísiu miléniu foun nian. Ema na’in 5,800 seluk tuur iha Bazílika ba selebrasaun. Entre sira maka Prezidente Repúblika Italiana, Sergio Mattarella, ho nia oan-feto Laura. Marka mós prezensa Prefeitu Roma nian, Roberto Gualtieri, Prezidente Rejiaun Lazio nian, Francesco Rocca, no Alfredo Mantovano, Sekretáriu Konsellu Ministru sira Repúblika Italiana nian.
Odamatan ida ne’ebé nakloke nafatin
Molok hahu misa, iha átriu ne’ebé hale’u hosi kardeál sira—ne’ebé sei halibur iha loron 7 no 8 Janeiru ba Konsistóriu Estraordináriu—bispu sira, no kánoniku sira São Pedro nian, Papa Leão XIV lee introdusaun no hafoin orasaun:
Ho fuan gratidaun nian, ita prepara atu taka Odamatan Santu ida-ne’e, ne’ebé atravesa husi fiar-na’in lubun ida, seguru katak Bibi-Atan Di’ak nafatin loke odamatan ninia fuan nian atu simu ita bainhira de’it ita sente kole no todan.
Husi ne’ebá, hahú ritu taka Odamatan Santu. Ema hotu ne’ebé prezente kontinua iha prosisaun ba altár, enkuantu Schola Cantorum entona Adeste Fidelis. Durante selebrasaun, diákonu ida hananu Evanjellu Epifania nian (Mateus 2:1-12); hafoin, ho lian Latin, Loron Páskua nian, ne’ebé tinan ida-ne’e monu iha loron 5 fulan-Abril, no fó sai data sira solenidade litúrjika sira ne’ebé sei mai: hahú Kuarezma, loron 18 fulan-Fevereiru; Asensaun Na’i nian iha 14 Maiu; Pentekostes 24 Maiu; Domingu dahuluk Adventu nian 29 Novembru.
“Maromak hatudu nia-An, no laiha buat ida maka bele hamriik metin deit.”
Amu-Papa nia omilia estabiliza ksolok no ansiedade, rezisténsia no obediénsia, ta’uk no desideriu. Hirak-ne’e maka sentimentu sira hosi Mago sira no Liurai Herodes, simboliza “kontraste” sira-ne’e hotu, mosu iha Sagrada Eskritura bainhira de’it Maromak manifesta nia-an. Ohin ita selebra Na’i nia Epifania, dehan Leão XIV, “konxiente katak iha nia prezensa buat ida la hela hanesan uluk.”
Ida-ne’e maka inísiu esperansa nian. Maromak hatudu nia-An, no laiha buat ida maka bele hamriik metin. Tipu trankuilidade ida remata, tipu ne’ebé halo melankóliku repete: “Laiha buat foun ida iha loro-matan nia okos.” Husi ne’e mak hahu buat ruma ne’ebé depende ba tempu prezente no futuru.
Moris iha movimentu iha mundu ida ne’ebé nakonu ho tormento/problema
Pontífise nia matan hateke ba Odamatan Santu, ida ikus liu ne’ebé taka hafoin Santa Maria Maiór, São João Laterano, no São Paulo iha Fuori mura. Odamatan ida-ne’e, Amu-Papa observa, “sai sasin ba fluxu mane no feto sira-nian ne’ebé la sura, peregrinu sira esperansa nian, ne’ebé halo viajen ba Sidade ne’ebé nia odamatan nakloke nafatin, Jeruzalén foun. Saida mak book ema sira-ne’e hotu? Buka espirituál mak pergunta séria ida iha Tinan Jubileu nia rohan: “Ema millaun resin mak hakat liu ona odamatan Kreda nian Saida mak sira hetan, saida mak sira hetan iha fuan. resposta saida?'” Hanesan Magi sira, ema sira-ne’e simu ona “dezafiu ida-idak nian iha risku sira nia viajen rasik, no iha mundu ida ne’ebé nakonu ho problema hanesan ita-nian, iha dalan barak ne’ebé repulsivu no perigozu, sira sente nesesidade atu la’o ba oin, atu buka.”
Papa Leão afirma, Ita hotu”mak moris iha viajen ida.” Evanjellu mak dudu dinamizmu ida-ne’e, hodi guia ita ba Maromak, ne’ebé “bele perturba ita, tanba la metin iha ita-nia liman hanesan estátua osan-mutin no osan-mean nian”. Nia maka Maromak ida “moris no fó moris”, no ” profumo moris nian” ida-ne’e agora tenke habelar hosi fatin sira-ne’e hotu – katedrál sira, bazílika sira, no santuáriu sira – ne’ebé sai ona destinu sira peregrinasaun Jubileu nian. Agora sira tenke fó ba sira “impresaun indelével katak mundu seluk hahú ona.”
Iha ita-nia Kreda nia moris ka lae? Iha spasiu ba buat ne’ebe moris? Ita hadomi no haklaken Maromak ida ne’ebé tau fila fali ita iha viajen?
Evanjellu halo ema sai laran manas no kriativu
Loos katak Ksolok Evanjellu nian liberta no halo ema sai prudente, maibé mós brani, atentu, no kriativu; nia sujere dalan sira ne’ebé la hanesan ho sira ne’ebé la’o tiha ona”, nia sujere Maromak nia dalan sira, ne’ebé diferente tebes ho mundu nian:
“Nia dalan sira la’ós ita-nia dalan, no violentu sira labele domina sira, no mós mundu nia kbiit sira labele impede sira ne’e.”
Hadomi Dame, Buka Dame
“Maromak kestiona orden ne’ebé eziste,” Papa Leão subliña liután, “Nia determinadu atu soi ita hosi forma tuan no foun sira eskravidaun nian.” Neʼe la halo “barullu”, maibé ninia Ukun “natubun daudauk ona iha fatin hotu iha mundu”. Hanesan iha tempu uluk, toʼo ohin loron“hetan violénsia, no ema violentu mak domina ida-neʼe”. Prova ida-ne’e nian, Amu-Papa anota,”konflitu barak ne’ebé ema sira bele reziste no até ataka Foun ne’ebé Maromak rai hela ba ema hotu.”
Hadomi dame, buka dame, signifika proteje buat ne’ebé santu no tanba razaun ida-ne’e duni mak foin moris: ki’ik, delikadu, frajil hanesan labarik.
Ekonomia ne’ebé distorsidu/falsifikadu
” Iha ita-nia sorin-sorin, ekonomia ida ne’ebé distorsidu tenta atu hetan lukru hosi buat hotu. Ita haree ida-ne’e: merkadu transforma to’o ema hamrook atu buka, atu halo viajen, atu hahú fali iha negósiu ida”, denunsia Papa Leão XIV. Hafoin nia husu pergunta seluk ba sarani sira: “Jubileu hanorin ona ita atu hases hosi tipu efisiénsia ne’ebé hamenus buat hotu ba produtu ida no ema ba konsumidór ida? Hafoin tinan ida-ne’e, ita sei bele rekoñese di’ak liután vizitante nu’udar peregrinu, ema estrañu nu’udar buka-na’in, dook nu’udar viziñu, diferente nu’udar kompañeiru viajen nian?”
Jerasaun prinsípiu/hahu nian
Nia hatutan, husi Kristu, ita aprende atu haree “sinál sira tempu nian”. Labarik, ida ne’ebé “hein ita la’ós iha fatin importante sira, maibé iha realidade haraik-an nian,” no ne’ebé Mago sira adora, “mak Di’ak ida lahó folin no lahó sasukat.” Ema ida labele fa’an ida-ne’e mai ita, Pontífise afirma: «Ne’e mak gratuidade Epifania nian».
Loos katak, Na’i nafatin halo surpreza mai ita! Nia husik ema hetan nia an.
“Se ita la hamenus monumentu sira ita-nia kreda nian, se ita-nia komunidade sira maka sai uma ida, se ita reziste unidu ba tentasaun potensia sira nian, entaun ita sei sai jerasaun madrugada/aurora nian”, maka esperansa Papa Leão nian. Nia hein “umanidade magnífiku ida, ne’ebé transforma la’ós hosi delisaun sira omnipoténsia nian, maibé hosi Maromak ne’ebé tanba domin halo isin ema nian”.
Orasaun iha Jesus Kosok-oan nia oin
Konselebra ho Amu-Papa iha altár maka Kardeál sira Giovanni Battista Re, Dekanu Koléjiu Kardeál sira-nian; Vise-Dekanu Leonardo Sandri; Sekretáriu Estadu Pietro Parolin; no Marc Ouellet, Prefeitu Eméritu hosi Dikastériu ba Bispu sira no antesesór hosi Prevost rasik. Iha selebrasaun nia rohan, Amu-Papa bá iha estátua Jezús nia oin iha Bazílika ba momentu ida venerasaun nian no reza mós iha estátua ai, Na’i-Feto Esperansa nian, orijinál hosi parókia San Marco di Castellabate, iha provínsia Salerno nian, ne’ebé to’o oras ne’e tau iha Altár Konfisaun nian. Ikusmai, nia liu hodi kumprimenta sarani sira ne’ebé, iha tuku 12:00, hamutuk ho sira iha Prasa hodi tuir Angelus husi varanda Bensaun nian.
Fonte: Vatican News
