
Irman Ena Veralís Bolaños FMA, nia visita iha Timor hahu dia 24 jullu 2025 too iha uma Inspetoria Timor nian iha oras 17.00 otl, iha Dili Comoro no simu ho liafuan bemvinda, dansa tradisional husi kandidata sira postulante no novisia sira no fo hatais tradisional entrega mos ba madre simbolu kultura Timor nian, bua no malus. Iha loron segeunte, irman Ena Veralís Bolaños hahu visita comunidade no obra sira ne’ebe hola parte ba casa inspetoria, visita bakery, suku fatin no eskola Maria Auxiliadora. Objetivu husi madre nia visita ida ne’e mak atu konhese realidade inspetoria Timor Indonesia nian no ho tempu hanesan bele konhese irman sira no comunidade sira ne’ebe eziste iha Inspetoria ne’e nia laran.
Loron 26 jullu dader irman Ena Veralís Bolaños hala’o inkontru ho konsiliu Inspetoria nian, hafoin iha lorokraik hala’o orasaun hamutuk ho irman hotu husi comunidade 4 ne’ebe eziste iha Dili laran, Comunidade Saun Jose Novisiado, Comunidade Saun João Bosco Balide, Comunidade Divina Providenza no Comunidade Eusebia Palomino. Momentu orasaun nian ida ne’e, nu’udar mos momentu fahe ksolok nian no momentu fraternidade nian, nune’e hamutuk ho suor Ena hala’o orasaun no diverte hamutuk iha tasi ibun Cristo Rei, ne’ebe nu’udar fatin istoriku no sagradu ba nasaun Timor Leste.

Hafoin iha loron 27 de jullu, iha dader irman Ena Veralís Bolaños, iha apuntamento importante ho Presidente da Republica de Timor Leste, Senhor Jose Ramos Horta, iha possibilidade ida ne’e fahe oituan kona ba misaun madre FMA sira nian iha Timor. Depois de inkontru ho presidente da Republica kontinua kedas hala’o inkontru ho irman economa inspetorial nian, inkontru ida ne’e hala’o iha sentru formasaun João Paolo II, Comoro Dili, ne’ebe tratta liliu asunto kona ba administrasaun nian. Hafoin lorokraik irman hala’o nia visita ba comunidade Sao João Bosco Balide, hodi komprimenta foinsa’e no labarik oratoriano sira, iha oportunidade ida ne’e madre aproveita hodi agradese ba sira nia prezensa iha moris Salesiana hodi dehan nune’e: “Ha’u kontente tebes hare imi nia hamnasa midar ne’ebe simu ha’u, maske ha’u la konhese imi ida-idak. No imi nia prezensa mak halo ami atu moris lolos ami nia carisma salesiana, imi iha tan ne’e ami mos iha”, hafoin nia husik hela mensajen ba irman no postulante sira atu sai nafatin prezensa Inan ne’ebe jenera moris, sai sasin no prezensa iha foinsa’e no labarik sira nia le’et. Iha okasiaun ida ne’e irman Ena mos haksolok ho labarik no foinsa’e sira ne’e nia prezensa hodi hanorin musika no dansa animasaun ba labarik sira ho lian espanhol, maske labarik sira la komprende maibe sira partisipa ho ksolok no ativa. Iha kalan irman Ena reza hamutuk ho novisia no irman sira iha comunidade Saun Jose, sira simu irman Ena ho dansa hodi acompanha liu husi koridorio. Hafoin komprementa nia ho dansa kona ba harii “UMA” ho fita nu’udar sinal agradesementu nian. Iha boa noite, Ir. Ena agradese ba aprezentasaun dansa “UMA” nian, basa iha moris loron loron nu’udar irman no nu’udar comunidade ita mak UMA, iha ne’ebé ita sente uma, tan ema simu ita no ita simu ema. Nia sublinha mos kona ba Maria nia prezensa: “Hamutuk ho Maria ita jenera moris, hodi haree ba Maria nia presenza iha festa kaben nian iha Cana, liu-liu hare ba Maria nia atitude 4 ne’ebé, hatene rona, preukupa, prevene no hadomi. Madre mós rekomenda ba irman sira atu sai Maria nia imagem iha labarik, foinsae sira nia leet, Ikus liu Madre husu ba irman no novisia sira atu bele sai jenerativa iha moris no misaun, nune’e Madre rekomenda ba sira atu bele halo exame konsiensia ida hodi husu ba sira nia an saida mak sira jenera ona iha sira nia moris loron ohin nian?
Iha loron 28 jullu, suor Ena hala’o inkontru ho irman perpetua sira, iha inkontru ne’e sublinha kona ba orijin Carismatiku administrasaun economico iha Instituto Filha de Maria Auxiliadora, hodi fo atensaun fali b airman ida-idak atu fila fali ba abut economia instituto nian, iha parte pobreza, ne’ebe Madre Mazzarello no Don Bosco husik hela, no fahe mos kona ba objetivu 7 Economia Integral. Iha kalan madre fo boa noite ba irman sira ne’ebe tuir ezersiziu espiritual iha momentu ne’eba, sublinha kona ba Preparasaun Instituto nian atu selebra eventu boot ne’ebe instituto sei hasoru iha fulan outubro, canonizasaun ba madre Santa Maria Troncatti.
Loron 29 irman Ena Veralís Bolaños, hahu ninia vizita ba comunidade sira foho nian. Nune’e hahu ninia visita uluk husi comunidade Santa Teresa D’Avila Baucau, Comunidade Beata Laura Vicunha Laga no Comunidade Beata Maddalena Morano Fuiloro. Iha okasiaun ida ne’e irman hasoru labarik orfanatu sira, menina interna sira, Comunidade Edukativa no irman sira. Mensajen ne’ebe madre husik hela ba irman no labarik orfaun sira mak: Husu ba irman sira atu sai hanesan Maria ne’ebé “jenera moris” nune’e labarik sira bele sente Maromak nia domin liu husi irman sira nia prezensa, ksolok, domin, akompanamentu, rona, no simu no dehan mos ba labarik sira katak nia sente haksolok hamutuk ho sira iha ne’eba, sente Familiaridade ne’ebé nakonu ho ksolok no domin tan ne’e hato’o ba sira nia agradesementu ba labarik sira ne’e nia ksolok, no sira nia hamnasa midar. Hafoin ninia mensajen ba irman no menina interna Fuiloro mak: «Foinsa’e sira nia esperiensia moris nian hamutuk ho imi iha ne’e, sira dada is familia nian. Edukasaun ne’ebé imi oferese ba sira, halo sira sai feto loos no feto fiar nain iha Sosiedade aban bainrua nian. Kontinua mehi ba foinsa’e sira nia diak. Mehi atu kria buat foun ba sira. Mehi mos atu kria tan buat foun seluk. Tanba ita mak mehidor nia oan sira».


«No ba imi menina doben sira, imi iha Nain feto nia uma nia sei proteje imi, hamahan imi, imi tenki sai Nain feto nia oan ne’ebé diak no lalika tauk tamba imi hela iha Nain feto nia uma nia sei hamahan imi ho nia mantu, Don Bosco nia liafuan dehan katak Nain feto Maria Auxiliadora lao pasiar iha koridorio no tebes duni Nain feto nia prezensa iha duni ita nia le’et. Ha’u senti kontenti tamba ha’u hare’e imi kontenti hela iha uma Nain feto Maria Auxiliadora nian. Ha’u la hatene dansa maibe ohin kalan ida ne’e imi halo ha’u dansa, obrigada ba imi nia hamnasa midar no ksolok».
Hafoin loron seguente irman Ena Veralís Bolaños, kontinua ninia visita iha comunidade rua iha Venilale, comunidade Maria Auxiliadora no comunidade Maria Mazzarello, molok viajen fila ba uma inspetoria nia halo mos visit aba Padre Salesiano sira iha Fatumaca.. Ninia lia menon ba sira: «Foinsa’e doben sira hau kontente tebes hasoru imi maski loron badak deit, hau hakarak fahe ho imi reflesaun ruma kona-ba mensajem amo Papa Francisco nian iha tinan grasa jubileu ida ne’e konaba esperansa. Foinsa’e sira imi mak esperansa kreda nian, esperansa hatudu iha sensu moris imi ida-idak nian, nune’e imi tenki iha esperansa katak loron aban nian sei sai furak liu loron ohin. Esperansa hatudu buat ruma konkretu husi ita ida-idak nia fuan, nune’e esperansa mak buat ruma fuan nian. Imi tenki orgollu tanba hetan oportunidade barak atu aprende iha fatin ida ne’e oinsa atu sai foinsa’e profissional iha imi nia futuru.” Hafoin ba professores sira madre hateten: hau agradese mos ba imi nia dedikasaun ne’ebe kolabora ho laran luak hamutuk ho hau nia irman maluk sira sai ona orientador esperansa nian ba foinsa’e sira hirak ne’e, hau husu ba imi atu kontinua serbisu hamutuk iha esperansa no sai portadora esperansa nian ba foinsa’e sira iha tempu ohin nian». Aleinde visita comunidade sira husi parte leste nian, irman mos halo visita ba comunidade sira iha parte norte Cailaco no Cassa, hodi hare misaun ne’ebe irman sira hala’o iha sira nia fatin.
Iha loron 02 fulan Agosto irman Ena Veralís Bolaños, hala’o inkontru ho irman juniores sira, nia sublinha kona ba “molok hahu enkontru, irman sira hahu uluk ho jogu, ne’ebe liga ho tema ne’ebe hili ona, iha enkontru ne’e, hafoin jogu ne’e remata madre husu irman ida-idak kona-ba jogu ne’e nia signifikativu, jogu ne’e nu’udar serbisu hamutuk, responsavel no sakrifisiu. Irman mos hala’o ninia vizita ba comunidade sira ne’ebe hela besik uma Inspetoria hodi fo boa noite b airman, menina interna no labarik sira iha eskola Maria Auxiliadora.
Iha loron ikus nian loron 5 agostu festa Instituto nian, iha Inspetoria iha selebrasaun votus perpetua ba irman nain 6, ne’ebe hakarak saran-an total ba Maromak iha dalan Salesiana. Nune’e hodi hala’o selebrasaun misa solene ne’ebe partisipa husi familia, konvidadus, Padre no Madre sira husi kongregasaun balun. No irman Ena Veralís Bolaños simu sira nain 6 iha votus perpetua. Irman nia mensajen ne’ebe husik hela ba irman nain 6 no familia sira mak : Parabens, ba irman nain 6 ne’ebe halo ona sira nia konsagrasaun perpetua, no ba inan aman sira agradese ba familia sira ne’ebe fo sira nia oan atu tuir dalan ida ne’e, liliu ba sira nia fiar ne’ebe permite atu akompanha oan sira nia vokasaun, ne’ebe husi kiik kedas imi kura tau matan no tulun atu sai boot. No hato’o mos ninia obrigada wain ba labarik no foinsa’e sira ne’ebe irman hasoru durante tinan hirak ne’e, atu konfirma katak sira nia vokasaun mak salesiana. Hodi Madre jeral, madre Chiara Cazzuola nia naran hato’o b airman nain 6 katak, loron grasa no ksolok, sira nia “SIM” hanesan ecco nain feto nian, ne’ebe tau hamutuk ho knananuk hahi Filhas de Maria Auxiliadora tomak, ne’ebe agradese ba presente vokasaun nian, sira nain 6 bele sai naroman ne’ebe nabilan iha nakukun mundu nian, hanesan lilin ne’ebe lakan no la tauk anin, maibe sai naroman liu iha tempestade, hanesan Jesus dehan “ imi mak mundu nia roman” imi nia kosagrasaun perpetua bele sai sasin naroman nian bae ma hotu ne’ebe hasoru iha misaun. No ikus liu mak dia 5 kalan irman sira ne’ebe presente husi comunidade hotu, hato’o sira nia agradese ba irman Ena Veralis Bolanos ninia visita iha Inspetoria Maria Mazzarello TIN ( Timor Indonesia).


Redasaun


