{"id":122,"date":"2012-06-20T06:26:54","date_gmt":"2012-06-20T04:26:54","guid":{"rendered":"http:\/\/www.fmatin.org\/wpn\/?p=122"},"modified":"2012-06-20T06:26:54","modified_gmt":"2012-06-20T04:26:54","slug":"dezafiu-ba-kreda-timor-leste","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.fmatin.org\/wpn\/dezafiu-ba-kreda-timor-leste\/","title":{"rendered":"Dezafiu ba Kreda Timor-Leste"},"content":{"rendered":"<p style=\"text-align: center;\"><span style=\"font-size: x-small;\"><em>Entrevista ba Dom Bas\u00edlio do Nascimento, prezidente Konfer\u00e9nsia Episkop\u00e1l Bispu sira Timor-Leste nian<\/em><\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><strong>Timor-Leste oras ne\u2019e iha ona Konfer\u00e9nsia Episkop\u00e1l ne\u2019eb\u00e9 harii iha 28 Marsu 2012. Amu bele esplika katak s\u00e1 konfer\u00e9nsia episkop\u00e1l ida, ninia objetivu no misaun.<\/strong><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Ita hah\u00fa uluk husi bispu sira. Bispu sira nia orijen mak apost\u00f3liku no doutrin\u00e1l\/dogm\u00e1tiku. Sira mak ap\u00f3stolu sira nia saseluk no sai responsavel ba komundade sarani iha dioseze ida, Aman fiar nian, Bibi-atan fiar nian. Tanba sira labele sitema buat hotu iha tempu ne\u2019eb\u00e1 mak mai amlulik sira, ema ne\u2019eb\u00e9 mak simu pod\u00e9r husi bispu sira, ko\u2019alia tuir ita-nia tempu karik, bispu sira fahe knaar apostoladu hodi haree sarani sira ba amlulik p\u00e1roku sira, maib\u00e9 bispu sira mak sai nafatin responsavel komunidade nian.<\/p>\n<p>  <!--more-->  <\/p>\n<p>Buat konfer\u00e9nsia episkop\u00e1l ne\u2019e kriasaun Uma-kreda nian ida, ne\u2019e la\u2019\u00f3s doutrin\u00e1l, ne\u2019e dixiplin\u00e1r no pastor\u00e1l. Nia objetivu dehan, biar bispu ida-idak aut\u00f3nomu, independente nafatin iha sira-nia dioseze maib\u00e9 ba buat nasaun ida nian kona-ba Uma-kreda, di\u2019ak liu bispu sira organiza an atu iha li\u00f1a orientasaun jer\u00e1l Uma-kreda nasaun ida nian ko\u2019alia ho lian ida-de\u2019it. Ne\u2019e duni, kona-ba fundasaun ap\u00f3stolu sira nian, ap\u00f3stolu sira-nia saseluk ida-idak independente nafatin iha sira-nia dioseze ne\u2019e, katak biar konfer\u00e9nsia episkop\u00e1l f\u00f3 desizaun balun, ha\u2019u bispu iha ha\u2019u-nia dioseze, ha\u2019u la iha obrigasaun atu tuir buat hotu-hotu ne\u2019eb\u00e9 konfer\u00e9nsia episkop\u00e1l hateten. Maib\u00e9 tanba organizasaun i tanba komu\u00f1aun apost\u00f3lika i m\u00f3s atu evita konfuzaun ba sarani sira, ne\u2019e duni buat balun ne\u2019eb\u00e9 kona-ba dixiplina Uma-kreda nian, kona-ba administrasaun Uma-kreda nian, kona-na pontu doutrin\u00e1l sira no liuliu pastor\u00e1l konvein iha vizaun konjuntu nian ida no m\u00f3s f\u00f3 biban atu bispu hotu-hotu sira bele reflete hamutuk.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><strong>Nu\u2019udar Konfer\u00e9nsia, bispu sira haree hamutuk ona s\u00e1 de\u2019it dezafiu ba Kreda Timor-Leste\u2026 S\u00e1 de\u2019it maka dezafiu sira ba tranzmisaun fiar sarani no evanjelizasaun foun?<\/strong><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Ami seidauk tuur hamutuk atu haree dezafiu sira, iha momentu ne\u2019e, maib\u00e9 hotu tiha eleisaun jer\u00e1l. Nu\u2019udar konfer\u00e9nsia presiza iha estrutura nasion\u00e1l no buat sira-ne\u2019e hotu tenke prepara, hanesan komisaun sira ba Edukasaun, Katekeze, Liturjia, Pastor\u00e1l sosi\u00e1l, Laikadu, Juventude, nst. Ami la hein lalais hanesan ne\u2019e maib\u00e9, prontu, ita presiza hah\u00fa.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Dezafiu sira ohin loron nian ba Tim\u00f3r, la\u2019\u00f3s evanjelizasaun ba jentiu sira bas\u00e1 populasaun Tim\u00f3r nian 97% sarani, maski balun la moris tuir nu\u2019udar sarani. Dezafiu boot Kreda Tim\u00f3r enfrenta uluknanai maka evanjelizasuan batizadu eh ema-sarani sira nian. Nune\u2019e dezafiu ba katekeze. Iha tempu rezist\u00e9nsia nian Maromak f\u00f3 oportunidade atu sarani sira sai boot iha n\u00fameru, ema barak sai sarani maski la iha ko\u00f1esimentu kle\u2019an kona-ba fiar sarani, ema nia terus halo sira buka Maromak, husu sai sarani. Katekeze tenke lori atu haklaken Kristu no ninia lia-foun di\u2019ak, lori batizadu sira atu hatama ko\u00f1esimentu konte\u00fadu fiar nian iha sira-nia neon, lori ba asimila val\u00f3r sira, hodi moris tuir Jez\u00fas nia hanorin. Dezafiu seluk maka kleru ninia formasaun, bas\u00e1 maski ita iha rekursu vokasaun barak maib\u00e9 formasaun sei defisiente tantu iha nivel diosezanu nune\u2019e m\u00f3s relijiozu.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><strong>Rekursu s\u00e1 de\u2019it maka Kreda Timor-Leste iha no presiza hadi\u2019ak?<\/strong><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Rekursu boot ita-nia kreda iha mak leigu sira, katuas katekista sira, sira-ne\u2019e maka serbisu maka\u2019as durante tempu rezist\u00e9nsia to\u2019o ohin loron ne\u2019eb\u00e9 ita iha vokasaun amlulik barak. Buat ida ne\u2019eb\u00e9 akontese dala barak iha rai seluk bainhira amululik barak maka haluha tiha estatura ida-ne\u2019e: leigu sira-nia kontribuisaun iha uma-kreda. Ohin loron ita halo buat balu iha Tim\u00f3r, ha\u2019u hein katak ita halo \u00a0di\u2019ak maib\u00e9 m\u00f3s tenke f\u00f3 ko\u00f1esimentu. Buat ida hanesan minist\u00e9riu ministru estraordin\u00e1riu nian, sira hala\u2019o servisu espes\u00edfiku ida, maib\u00e9 ha\u2019u tauk katak iha momentu ida leigu sira, leigu katekista sira dehan servisu ida-ne\u2019eb\u00e1 sira maka halo no dada an\u2026 ne\u2019e duni, ita hanoin ita halo buat di\u2019ak ida, dala ruma ita estraga fali buat di\u2019ak ne\u2019eb\u00e9 ita iha ona. Ne\u2019e duni, ha\u2019u-nia hanoin atu dehan de\u2019it kona-ba rekursu umanu sira ita iha, sira-ne\u2019e maka leigu katuas sira sira ne\u2019eb\u00e9 ohin loron ita tenke f\u00f3 atensaun atu estrutura ida-ne\u2019e labele lakon. Agora, oins\u00e1 mak ita bele haboot liut\u00e1n? Iha nivel katekeze, ha\u2019u mehi hela ho institutu ida formasaun katek\u00e9tika nian ne\u2019eb\u00e9 f\u00f3 formasaun baze teol\u00f3jika no katekeze nian ba ajente pastor\u00e1l sira-ne\u2019e. Iha nivel semin\u00e1riu nian, nivel ensinu superi\u00f3r Uma-kreda nian, ha\u2019u hakarak hah\u00fa daudaun ho universidade maib\u00e9 Maliana ho Baucau seidauk iha kbiit atu kolabora.\u00a0 Buat ne\u2019eb\u00e9 ami-na\u2019in tolu ko\u2019alia ona molok Konfer\u00e9nsia episkop\u00e1l mosu \u00a0mak formasaun semin\u00e1riu nian tenke hadi\u2019ak no sai kle\u2019an liut\u00e1n. Nune\u2019e, ami hanoin atu loke institutu superi\u00f3r filozofia nian iha-ne\u2019eb\u00e9 la\u2019\u00f3s de\u2019it ba sira ne\u2019eb\u00e9 prepara an atu sai amlulik, maib\u00e9 leigu sira mos bele ba estuda iha ne\u2019eb\u00e1. Problema maka s\u00e1 maka abilitasaun sira hetan husi kursu ida-ne\u2019e: sira bele sai profes\u00f3r filozofia no profes\u00f3r relijiaun no m\u00f3s hetan abilitasuan ruma atu halo servisu iha nivel sosiedade nian. Kursu ne\u2019e nivel ensinu superi\u00f3r ba tinan haat to\u2019o lisensiatura. No ami hanoin ho estrutura ida-ne\u2019e ita forma m\u00f3s elite ida leigu sira-nian ne\u2019eb\u00e9 bele kontribui, hodi f\u00f3 naroman liut\u00e1n, hakle\u2019an liut\u00e1n komprensaun relijiaun nian iha sosiedade Tim\u00f3r nian.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Rekursu ida seluk ita iha ohin loron maka vokasaun konsagrada barak, ita iha ema barak. Ita bele dehan\u2026 maib\u00e9 balun halo ita triste. Ita hotu-hotu mesak Jez\u00fas Kristu nia eskolante, maski nune\u2019e sala orijin\u00e1l nia konseku\u00e9nsia sei hela nafatin ho ita. Sira-ne\u2019e maka ajente pastor\u00e1l sira ne\u2019eb\u00e9 ho sira-nia moris iha sasin loos no apostoladu bele f\u00f3 kontribuisaun boot ba Kreda nia misaun evanjelizasuan nian. Buat ne\u2019eb\u00e9 importante maka ita maka mensajeiru de\u2019it. Dala ruma ita sira amlulik no konsagradu\/a sira haluha tiha ida-ne\u2019e. Ita hanoin buat hotu ita halo mak ita-nia karizma peso\u00e1l ida, buka ita-nia protagonizmu, ita-nia naran-boot, sai \u201cstar\u201d. Loloos ita maka manu-ain de\u2019it ba Jez\u00fas Kristu.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><strong>Iha \u201cinstrumentum laboris\u201d ne\u2019eb\u00e9 sai horisehik dehan: mist\u00e9riu inikuidade ka salan nian iha nafatin maib\u00e9 Kreda no sarani tenke iha korajen atu denunsia infidelidade no esk\u00e1ndalu sira, maib\u00e9 parese katak Kreda Tim\u00f3r dala barak sei taka.<\/strong><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Ita tenke haree Tim\u00f3r nia realidade no difikuldade ida-ne\u2019e, ita-nia kualidade m\u00f3s seidauk hat\u00e1n atu buat hirak ne\u2019e sai mai. Maib\u00e9 ne\u2019e m\u00f3s depende ba instituisaun sosiedade nian. Ohin loron buat hirak, buat balun bele taka hela maib\u00e9 ha\u2019u hanoin neineik-neineik ema sei iha korajen atu dehan sai. Buat ne\u2019eb\u00e9 ema ataka la\u2019\u00f3s Uma-kreda, maib\u00e9 buat ne\u2019eb\u00e9 ema balun nia hahalok iha Uma-kreda laran, no ida-ne\u2019e ba Kreda nia di\u2019ak. \u00a0Maib\u00e9 ida-ne\u2019e ita tenke hein, adapta an m\u00f3s ba situasaun, evolusaun sosi\u00e1l, kriasaun mentalidade atu depois buat hirak ne\u2019e labele sai fali hanesan mist\u00e9riu. Ita hein katak ho prova sira buat ne\u2019eb\u00e9 loos sai ba liur. Ha\u2019u ta\u2019uk de\u2019it mak ema ko\u2019alia ba ko\u2019alia mai maib\u00e9 prova laiha. Ha\u2019u iha situasuan rua ka tolu, rona hanesan ne\u2019e, depoizde ha\u2019u husu, ha\u2019u investiga hafoin laloos ka la iha prova. Buat hirak ne\u2019e tenke investiga no jere ho kuidadu tebtebes tanba m\u00f3s bele hafoer ema nia naran privadu. Ida-ne\u2019e iha ona prova ne\u2019e,<br \/>\nhakarak taka to\u2019o iha ne\u2019eb\u00e9 m\u00f3s sei sai.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><strong>Oins\u00e1 preparasaun ba s\u00ednodu 2012?<\/strong><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Oras ne\u2019e ita lee no hakle\u2019an dokumentu lineamenta nian, hat\u00e1n ba pergunta sira. Ami bispu sira sei estuda hamutuk situasaun Timor-Leste nian hodi konfronta ho lia-husun sira Lineamenta nian hodi prepara an ho proposta sira atu oins\u00e1 f\u00f3 resposta adekuadu ba sin\u00e1l tempu nian no nesesidade \u00a0sira povu Tim\u00f3r ohin nian.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Entrevista ba Dom Bas\u00edlio do Nascimento, prezidente Konfer\u00e9nsia Episkop\u00e1l Bispu sira Timor-Leste nian Timor-Leste oras ne\u2019e iha ona Konfer\u00e9nsia Episkop\u00e1l ne\u2019eb\u00e9 harii iha 28 Marsu 2012. Amu bele esplika katak [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":121,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"jnews-multi-image_gallery":[],"jnews_single_post":[],"jnews_primary_category":[],"jnews_social_meta":[],"jnews_override_counter":[],"footnotes":""},"categories":[13],"tags":[855],"class_list":["post-122","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-husi-kreda","tag-cl38-kreda"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.fmatin.org\/wpn\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/122","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.fmatin.org\/wpn\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.fmatin.org\/wpn\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.fmatin.org\/wpn\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.fmatin.org\/wpn\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=122"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.fmatin.org\/wpn\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/122\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.fmatin.org\/wpn\/wp-json\/wp\/v2\/media\/121"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.fmatin.org\/wpn\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=122"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.fmatin.org\/wpn\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=122"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.fmatin.org\/wpn\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=122"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}