{"id":15,"date":"2012-05-03T21:40:03","date_gmt":"2012-05-03T19:40:03","guid":{"rendered":"http:\/\/www.fmatin.org\/wpn\/?p=15"},"modified":"2012-05-03T21:40:03","modified_gmt":"2012-05-03T19:40:03","slug":"okupasaun-indonezia-nian","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.fmatin.org\/wpn\/okupasaun-indonezia-nian\/","title":{"rendered":"Okupasaun Indon\u00e9zia nian"},"content":{"rendered":"<p style=\"color: #000000;\" align=\"justify\"><span style=\"font-size: medium;\">Iha tempu dahuluk okupasaun Indon\u00e9zia nian, liu Timoroan sira na\u2019in-60.000 lakon sira-nia moris, dala barak ho kondisaun violentu. Suku oioin hetan destruisaun. Iha sentru tortura barak, no dadur pol\u00edtiku hetan ezekusaun nu\u2019udar lubun. Populasaun sira tenke dezloka ba fatin seluk ne\u2019eb\u00e9 baibain rezulta iha hamlaha. Iha okupasaun nia rohan, pelumenus Timoroan na\u2019in-200.000 \u2014 populasaun katoluk ida \u2014 mate. Nicolau Lobato, asua\u2019in nasion\u00e1l no Prezidente daruak husi RDTL no Komandante FALINTIL lakon nia moris iha funu, iha 31 Dezembru, 1978. Durante tinan okupasaun, jornalista sira labele tama rai-kotun. Agresaun ho kilat hasoru Timoroan sira la hetan ka hetan uitoan de\u2019it kobertura husi imprensa \u2013 dala barak situasaun ne\u2019e konsidera tiha nu\u2019udar \u201ckonflitu ne\u2019eb\u00e9 haluha tiha\u201d, populasaun nu\u2019udar v\u00edtima husi Funu-Malirin (Guerra Fria). Iha 12 Novembru, 1991, Timor-Leste tama fali iha imprensa internasion\u00e1l hafoin foin-sa\u2019e sira rihun-resin iha Dili halo protestu la violentu hali\u2019is ba demokrasia. Iha Semit\u00e9riu Santa Kr\u00fas nian iha kapit\u00e1l, demonstrasaun hirak-ne\u2019e hah\u00fa nu\u2019udar serim\u00f3nia hakoi ativista ba independ\u00e9nsia ida ne\u2019eb\u00e9 milit\u00e1r sira Indon\u00e9zia nian oho. Demonstrasaun pas\u00edfiku la\u2019o ho partisipante rihun-resin ne\u2019eb\u00e9 kaer kart\u00e1s no slogan hali\u2019is ba independ\u00e9nsia no demokrasia. Soldadu Indon\u00e9zia nian tiru hasoru estudante sira. Liu ema na\u2019in-300 lakon sira-nia moris. Sinemat\u00f3grafu brit\u00e1niku, Max Stahl, ne\u2019eb\u00e9 hamriik hela iha rate, grava v\u00eddeo ida kona-ba masakre. V\u00eddeo hirak-ne\u2019e konsege to\u2019o imprensa internasion\u00e1l. Hori-bainhira video \u201cMasakre Santa Kr\u00fas\u201d f\u00f3 sai ba p\u00fabliku hanesan pontu mudansa iha okupasaun violentu Timor-Leste nian, tanba ema no organizasaun ba direitus umanus hah\u00fa f\u00f3 presaun ba governu sira no organizasaun internasion\u00e1l iha Timoroan sira nia naran. Iha 1992, lider rezist\u00e9nsia Xanana Gusm\u00e3o tama dadur. Pozisaun Indon\u00e9zia nian iha Timor-Leste neineik susar, liuliu hafoin lider timoroan na\u2019in-2, Amu-Bispu Ximenes Belo no Jos\u00e9 Ramos Horta, simu pr\u00e9miu Nobel P\u00e1s iha 1996 \u201c<em>ba sira-nia serbisu hodi to\u2019o ba solusaun ne\u2019eb\u00e9 justu no hakmatek ba konflitu iha Timor-Leste<\/em>.\u201d Iha 1997 no 1998, Indon\u00e9zia hasoru krize ekon\u00f3miku maka\u2019as, ne\u2019eb\u00e9 harii ezij\u00e9nsia barak ba mudansa pol\u00edtiku. Prezidente Indon\u00e9zia nian, Suharto, tenke rezigna an, ne\u2019eb\u00e9 substitui husi ninia vise-prezidente, B. J. Habibie. Hafoin presaun pol\u00edtiku ne\u2019eb\u00e9 aas no negosiasaun sekretu ne\u2019eb\u00e9 envolve lider mundi\u00e1l sira seluk, Habibie f\u00f3 sai ba p\u00fabliku katak nia sei husik Timoroan sira determina sira-nia futuru liuhusi referendu kona-ba independ\u00e9nsia.<\/span><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Iha tempu dahuluk okupasaun Indon\u00e9zia nian, liu Timoroan sira na\u2019in-60.000 lakon sira-nia moris, dala barak ho kondisaun violentu. Suku oioin hetan destruisaun. Iha sentru tortura barak, no dadur pol\u00edtiku hetan [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"jnews-multi-image_gallery":[],"jnews_single_post":[],"jnews_primary_category":[],"jnews_social_meta":[],"jnews_override_counter":[],"footnotes":""},"categories":[27],"tags":[],"class_list":["post-15","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-c35-timor-leste-nia-istoria-badak"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.fmatin.org\/wpn\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/15","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.fmatin.org\/wpn\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.fmatin.org\/wpn\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.fmatin.org\/wpn\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.fmatin.org\/wpn\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=15"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.fmatin.org\/wpn\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/15\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.fmatin.org\/wpn\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=15"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.fmatin.org\/wpn\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=15"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.fmatin.org\/wpn\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=15"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}