{"id":5361,"date":"2015-09-19T09:22:49","date_gmt":"2015-09-19T07:22:49","guid":{"rendered":"http:\/\/www.fmatin.org\/wpn\/?p=5361"},"modified":"2015-09-19T09:22:49","modified_gmt":"2015-09-19T07:22:49","slug":"familia-no-edukasaun-liuliu-knar-inan-aman-nian-nuudar-primeiru-edukador","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.fmatin.org\/wpn\/familia-no-edukasaun-liuliu-knar-inan-aman-nian-nuudar-primeiru-edukador\/","title":{"rendered":"\u201cFam\u00edlia no Edukasaun: inan-aman nia knaar nu\u2019udar primeiru edukad\u00f3r\u201d"},"content":{"rendered":"<p style=\"text-align: justify;\"><a href=\"http:\/\/www.fmatin.org\/wpn\/wp-content\/uploads\/2015\/09\/MAR_2011.jpg\"><img decoding=\"async\" class=\"alignleft size-medium wp-image-5362\" src=\"http:\/\/www.fmatin.org\/wpn\/wp-content\/uploads\/2015\/09\/MAR_2011-300x199.jpg\" alt=\"famlia Quelicai\" width=\"300\" height=\"199\" srcset=\"https:\/\/www.fmatin.org\/wpn\/wp-content\/uploads\/2015\/09\/MAR_2011-300x199.jpg 300w, https:\/\/www.fmatin.org\/wpn\/wp-content\/uploads\/2015\/09\/MAR_2011-1024x678.jpg 1024w, https:\/\/www.fmatin.org\/wpn\/wp-content\/uploads\/2015\/09\/MAR_2011-768x509.jpg 768w, https:\/\/www.fmatin.org\/wpn\/wp-content\/uploads\/2015\/09\/MAR_2011-1536x1017.jpg 1536w, https:\/\/www.fmatin.org\/wpn\/wp-content\/uploads\/2015\/09\/MAR_2011-2048x1356.jpg 2048w\" sizes=\"(max-width: 300px) 100vw, 300px\" \/><\/a>Viqueque \u2013 Loron 18 Setembru 2015, asembleia kongressu Fam\u00edlia nian dedika an atu halo diskusaun pain\u00e9l ida kona-ba \u201cFam\u00edlia no Edukasaun: liuliu knaar inan-aman nian nu\u2019udar primeiru edukad\u00f3r\u201d. Objetivu mak atu tulun inan-aman sira atu konxiente liut\u00e1n kona-ba sira nia knaar tuir aspetu fiar, umanu, mor\u00e1l, intelektu\u00e1l, seksu\u00e1l, siklu moris no planeamentu famili\u00e1r. T\u00f3piku barak kobre tiha ona iha diskusaun anteri\u00f3r sira. Atu tulun diskusaun nee <em>input speaker<\/em> na\u2019in tolu f\u00f3 naroman ba asembleia liuhosi perspetiva:<\/p>\n<ol style=\"text-align: justify;\">\n<li>Fam\u00edlia no edukasaun, hosi pontudevista estadu nian (Dr. Ant\u00f3nio Concei\u00e7\u00e3o, Ministro da Educa\u00e7\u00e3o e Cultura);<\/li>\n<li>Fam\u00edlia no edukasaun: hosi pontudevista Doutrina Igreja nian (Pe. Alipio Gusm\u00e3o);<\/li>\n<li>Fam\u00edlia no edukasaun: hosi pontudevista Pastor\u00e1l Paroki\u00e1l (Pe. Martinho G. Gusm\u00e3o).<\/li>\n<\/ol>\n<p style=\"text-align: justify;\">Dr. Ant\u00f3nio da Concei\u00e7\u00e3o aprezenta situasaun fam\u00edlia nian nu\u2019udar n\u00fakleu sosiedade Timorense nian ne\u2019eb\u00e9 iha kontraste entre tempu uluk ho tempu agora liuliu hanesan instituisaun ne\u2019eb\u00e9 hasoru dezafiu barak iha implementasaun val\u00f3r no prins\u00edpiu sira. Depoizde independ\u00e9nsia, Timor Leste sai membru \u201cNa\u00e7\u00f5es Unidas\u201d, submete m\u00f3s ba <em>Milenium Development Plan<\/em>, ne\u2019eb\u00e9 nia objetivu ida mak, iha tinan 2015, labarik hotu-hotu sei hetan Edukasaun B\u00e1zika obrigat\u00f3ria no gratuita. Meta ida ne\u2019e ita-nia Konstituisaun art. 59 m\u00f3s hakarak to\u2019o: 1) Estadu reko\u00f1ese sidadaun nia direitu ba Edukasaun no kultura, no.2) fornese edukasaun b\u00e1zika obrigat\u00f3ria no se possivel gratuita.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Governu iha nia alkanse, halo ona investimentu barak iha edukasaun, inklui prepara infrastrutura, ekipamentu sira, rekursu umanu, no tau matan ba labarik sira-nia nesesidade hosi merenda eskol\u00e1r. Maski nune\u2019e, problema sei kontinua eziste, maib\u00e9 variasaun problema no kompleksidade aumenta liut\u00e1n, porezemplu: saida mak atividade depoizde eskola (ekstra), problema viol\u00e9nsia estudante sira hasoru profes\u00f3r\/a sira, kualidade ensinu entre eskola p\u00fablika no eskola kat\u00f3lika sira.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Sr. Ant\u00f3nio realsa pap\u00e9l inan-aman nian iha oan sira nia formasaun liuliu ba val\u00f3r mor\u00e1l sira ne\u2019eb\u00e9 lori ba formasaun kar\u00e1kter no komportamentu nian,\u201d <u>hatuur nafatin iha inan-aman sira nia kabaas\u201d<\/u>. \u201cInan aman sira assume sira-nia knaar atu hanorin no kontrola oan sira, atu oan sira komprende katak iha limitasaun ba sira nia liberadade, katak liberdade la\u2019\u00f3s libertinajen\u201d.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Pe. Al\u00edpio Gusm\u00e3o aprezenta <u>krize autoridade<\/u> nian. Ho globalizasaun, ema hotu iha asesu ba informasaun no bele fahe informasaun. Nia pela ba sarani sira atu hatene halo leitura kr\u00edtika ba not\u00edsia sira kona-ba Uma Kreda no nia hanorin sira. Iha jorn\u00e1l balu eh website sira ne\u2019eb\u00e9 la iha kredibilidade no la iha autoridade atu f\u00f3 sai notisia lah\u00f3 responsabilidade: hanesan pol\u00e9mika iha media sosi\u00e1l katak Papa Francisco f\u00f3 dalan ba segundu kazamentu ka not\u00edsia seluk tan. Dala barak jornalista sira tanba atu faan jornal, inventa ka f\u00f3 t\u00edtulu ba not\u00edsia sira tuir sira-nia hakarak, la\u2019\u00f3s fi\u00e9l ba fonte orijin\u00e1ria sira.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Kona-ba kestaun <strong>indissolubilidade matrim\u00f3niu<\/strong> nian nia fundamentu mai kedas hosi B\u00edblia ne\u2019eb\u00e9 klaru liu, tau aas uniaun matrimoni\u00e1l. Terminolojia indissolubilidade katak la bele anula. Amu-Papa husu ba ajente pastor\u00e1l sira atu metodolojia pastor\u00e1l ka maneira aprosimasaun mak tenke adapta ba situasaun ohin-loron nian. Sarani divorsiadu m\u00f3s parte Uma Kreda nian no merese hetan akompa\u00f1amentu iha nia vida, no nia m\u00f3s presiza rona Na\u2019i Maromak nia Lia Fuan\u201d.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Hafoin Pe. Al\u00edpio f\u00f3 hanoin hikas <strong>knaar fam\u00edlia <\/strong>nian tuir Direitu Kan\u00f3niku, fam\u00edlia iha funsaun tolu: 1) Prosperidade kaz\u00e1l nian, 2) prokriasaun ka hatutan jerasaun no 3) edukasaun. Nia f\u00f3 hanoin katak, \u201c<em>atu evita evita separasaun iha loron ikus, Igreja akonsella atu halo konsulta m\u00e9dika hodi hatene se iha oportunidade atu hetan oan ka lae\u201d.<\/em> Iha parte edukasaun, knaar inan-aman sira-nian ida mak atu sai \u201crole model\u201d, ka <em>reprezentasaun simb\u00f3lika<\/em> ba oan sira atu halo tuir, \u201ctanba Inan-aman sira mak f\u00f3 forma ba oan sira nia kar\u00e1kter no personalidade\u201d.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Pe. Martinho Gusm\u00e3o aprezenta realidade edukasaun ne\u2019eb\u00e9 nia haturu ho <em>statement<\/em> extremu ida: \u201chosi pobreza ba miz\u00e9ria\u201d, atu deskreve realidade katak <strong>dala barak edukasaun iha uma di\u2019ak liu fali realidade ne\u2019eb\u00e9 estudante sira hetan iha eskola [maski ezemplu ne\u2019eb\u00e9 f\u00f3 mak fasilidade eskola nian]<\/strong>. Dezafiu seluk mak sai profes\u00f3r ne\u2019eb\u00e9 dala barak deskreve hanesan \u201cfera fatuk mutin\u201d.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Pe. Martinho hateten katak \u201cfundamentu ba edukasaun sei frajil tanba ne\u2019e urjente tebes atu hadi\u2019ak\u201d. Nia razaun, tanba kualidade ensinu b\u00e1ziku ladauk di\u2019ak. Labarik nia kar\u00e1kter di\u2019ak, Igreja forte no nasaun forte. \u201cPresiza atensaun ba profes\u00f3r sira tanba sira-nia kualidade mak determina estudante sira-nia kualidade\u201d.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Fam\u00edlia iha nia knaar eduka oan nian, maski serbisu iha parseria ho eskola sira (Igreja\/instituisaun edukativa) no ho governu \u2013 maib\u00e9 edukasaun nia baze ka fundamentu hatuur iha fam\u00edlia laran tanba nia mak primeira edukadora. Loron datoluk taka ho orasaun Taiz\u00e9 nian ne\u2019eb\u00e9 prepara hosi komunidade par\u00f3kia Laga no Oss ho Pe. Justino Galv\u00e3o.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Viqueque \u2013 Loron 18 Setembru 2015, asembleia kongressu Fam\u00edlia nian dedika an atu halo diskusaun pain\u00e9l ida kona-ba \u201cFam\u00edlia no Edukasaun: liuliu knaar inan-aman nian nu\u2019udar primeiru edukad\u00f3r\u201d. Objetivu mak [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":5354,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"jnews-multi-image_gallery":[],"jnews_single_post":[],"jnews_primary_category":[],"jnews_social_meta":[],"jnews_override_counter":[],"footnotes":""},"categories":[13],"tags":[516,831,855],"class_list":["post-5361","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-husi-kreda","tag-familia","tag-kongresu-familia","tag-cl38-kreda"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.fmatin.org\/wpn\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5361","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.fmatin.org\/wpn\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.fmatin.org\/wpn\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.fmatin.org\/wpn\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.fmatin.org\/wpn\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=5361"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.fmatin.org\/wpn\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5361\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.fmatin.org\/wpn\/wp-json\/wp\/v2\/media\/5354"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.fmatin.org\/wpn\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=5361"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.fmatin.org\/wpn\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=5361"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.fmatin.org\/wpn\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=5361"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}