{"id":5974,"date":"2015-12-18T02:36:50","date_gmt":"2015-12-18T01:36:50","guid":{"rendered":"http:\/\/www.fmatin.org\/wpn\/?p=5974"},"modified":"2015-12-18T02:36:50","modified_gmt":"2015-12-18T01:36:50","slug":"dioseze-baucau-avalia-tinan-2015-no-hanoin-ba-tinan-2016","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.fmatin.org\/wpn\/dioseze-baucau-avalia-tinan-2015-no-hanoin-ba-tinan-2016\/","title":{"rendered":"Iha tinan pastor\u00e1l 2016, Dioseze Baucau hanoin m\u00f3s ba eskola kat\u00f3lika sira"},"content":{"rendered":"<p style=\"text-align: justify;\"><a href=\"http:\/\/www.fmatin.org\/wpn\/wp-content\/uploads\/2015\/12\/enkontru-baucau.jpg\"><img decoding=\"async\" class=\"alignleft size-medium wp-image-5976\" src=\"http:\/\/www.fmatin.org\/wpn\/wp-content\/uploads\/2015\/12\/enkontru-baucau-300x162.jpg\" alt=\"enkontru-baucau\" width=\"300\" height=\"162\" srcset=\"https:\/\/www.fmatin.org\/wpn\/wp-content\/uploads\/2015\/12\/enkontru-baucau-300x162.jpg 300w, https:\/\/www.fmatin.org\/wpn\/wp-content\/uploads\/2015\/12\/enkontru-baucau-768x414.jpg 768w, https:\/\/www.fmatin.org\/wpn\/wp-content\/uploads\/2015\/12\/enkontru-baucau.jpg 1024w\" sizes=\"(max-width: 300px) 100vw, 300px\" \/><\/a>Baucau \u2013 Iha asembleia ne\u2019eb\u00e9 Vigararia Pastor\u00e1l Dioseze Baucau organiza ba p\u00e1roku, relijiozu\/a no ajente pastor\u00e1l hotu, loron 17 Dezembru, aleinde halo avaliasaun kona-ba tinan pastor\u00e1l 2015 no aprezenta tema pastor\u00e1l 2016 ho t\u00edtulu \u201csentidu hola-parte\u201d, loke m\u00f3s diskusaun kona-ba eskola kat\u00f3lika sira.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Amu-Bispu Bas\u00edlio do Nascimento ko\u2019alia kona-ba avaliasaun pastor\u00e1l Kreda nian hateten katak pastor\u00e1l Kreda nian konsiste iha \u201cprofesia, liturjia, karitativa&#8230; Servisu pastor\u00e1l ida mak eskola kat\u00f3lika sira&#8221;. Iha ita-nia eskola sira iha labarik 38.000. Se &#8220;iha nivel Estadu eskola sira fraku, ita m\u00f3s fraku\u201d. Ezij\u00e9nsia ohin nian mak atu eskola kat\u00f3lika sira iha kualidade, sai aut\u00f3noma no sustentavel, hodi bele kontinua ninia misaun salvasaun klamar sira-nian.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Iha oportunidade ko\u2019alia kona-ba eskola kat\u00f3lika nia ezist\u00e9nsia no ninia funsionamentu, tuir D. Bas\u00edlio, buat ne\u2019eb\u00e9 importante atu haree tempu ohin, mak ninia kestaun jur\u00eddika. Ita\u00a0 bele loke eskola kat\u00f3lika oioin, maib\u00e9 bele halo ita m\u00f3s pratika \u201cacto\u201d ileg\u00e1l iha Estadu ida-ne\u2019e. \u00a0Tan ne\u2019e mak urj\u00e9nsia ida atu regulariza irregularidade sira no situasaun ileg\u00e1l.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Atu ko\u2019alia kona-ba aspetu jur\u00eddiku eskola kat\u00f3lika nian, tuirmai ne\u2019e <em>redasaun<\/em> aprezenta &#8220;input\u201d badak husi Pe. J\u00falio Crispim, durante asembleia iha loron 17 Dezembru.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">\u00abIta hah\u00fa ho ezist\u00e9nsia Fundasaun (Fundasaun S. Jos\u00e9) nian. &#8220;<em>Fundasaun mak aas liu Dioseze ou Dioseze mak aas liu Fundasaun<\/em>?\u201d<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Dioseze iha natureza jur\u00eddika lubuk boot ida ne\u2019eb\u00e9 tenke atua no iha natureza siv\u00edl lubuk boot ida ne\u2019eb\u00e9 nesesariamente tenke atua iha kampu siv\u00edl no labele atua iha kampu relijiozu. Nu\u2019udar Dioseze, ho ninia personalidade jur\u00eddika nia ezerse ninia funsaun sira tuir regra kan\u00f3nika sira. Nu\u2019udar Fundasaun, estabele ho regra siv\u00edl sira ne\u2019eb\u00e9 nia ezerse nia funsaun iha vida siv\u00edl no estadu bele reko\u00f1ese personalidade jur\u00eddika Dioseze nian, maib\u00e9 nia labele atua sivilmente iha-ne\u2019eb\u00e9 bele atua de\u2019it ho regra siv\u00edl sira.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><em>Tans\u00e1 hamosu Fundasaun?<\/em><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Fundasaun obedese ba regra siv\u00edl sira, la obedese ba regra kan\u00f3nika sira. Maski buat balun iha ninia funsionamentu ezije prins\u00edpiu relijiozu, maib\u00e9 regra pozitiva sira uza regra siv\u00edl sira. Ho Fundasaun mak ita bele tama iha sosiedade no dansa ho m\u00fazika siv\u00edl nian. Ita labele toka m\u00fazika relijioza no haruka ema siv\u00edl sira dansa; ita labele toka m\u00fazika siv\u00edl no haruka Kreda dansa. Ne\u2019e duni, Fundasaun sira Kreda nian atu haree m\u00fazika sira siv\u00edl nian no dansa tuir dansa siv\u00edl nian. Atu Dioseze bele atua iha \u00e1rea boot siv\u00edl nia presiza iha lejitimidade, personalidade jur\u00eddika, kapasidade jur\u00eddika&#8230; Tan ne\u2019e, loke Fundasaun atu bele atua iha sosiedade iha \u00e1rea oioin hanesan edukasaun, sa\u00fade, promosaun umana, servisu sosi\u00e1l, komunikasaun sosi\u00e1l, halo konstrusaun&#8230;tuir regra siv\u00edl sira.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Personalidade jur\u00eddika presiza iha reko\u00f1esimentu husi Estadu. Tanba ne\u2019e mak iha ita-nia Konstituisaun artigu 59 dehan katak eskola privada sira, atividade privada sira presiza iha rkeo\u00f1esimentu husi Estadu. Reko\u00f1esimentu katak atribuisaun personalidade jur\u00eddika nian, katak bele moris ona hanesan ema ne\u2019eb\u00e9 responsavel ba sosiedade ho ninia atitude, komportamentu, funsionamentu.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Tinan hirak liub\u00e1 Igreja hah\u00fa estabelese uluk kestaun leg\u00e1l sira kona-ba eskola kat\u00f3lika sira Timor nian ne\u2019eb\u00e9 iha tinan kotuk aprova ho naran CONECTIL. Iha estatutu CONECTIL Fundasaun lubuk ida hetan reko\u00f1esimentu. Liuhusi \u00f3rgaun ezekutivu no asembleia jer\u00e1l CONECTIL fasilita no halo funsiona eskola kat\u00f3lika sira iha mundu siv\u00edl nian, la\u2019\u00f3s mundu kan\u00f3niku&#8230;maski nia sei iha prosesu atu prienxe estrutura sira.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Hodi arruma daudaun eskola kat\u00f3lika sira iha Timor-Leste, Dioseze Baucau m\u00f3s hah\u00fa arruma ninia uma-laran ho ninia Fundasaun; halo nune\u2019e eskola kat\u00f3lika sira pertense ba Dioseze Baucau bele atua sivilmente iha sosiedade ida-ne\u2019e. Iha momentu ne\u2019e kestaun jur\u00eddika lubuk ida iha ona nivel finalizasaun. Porenkuantu nivel finalizasaun interna aprova no hetan ona nomeasaun ba ema na\u2019in tolu\/haat atu haree buat oins\u00e1 la\u2019o ba oin. Buat sira ne\u2019e hotu atu ita la\u2019o iha orden sosi\u00e1l, orden jur\u00eddika ida nia laran, atu labele irregul\u00e1r no ileg\u00e1l.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Iha kestaun jur\u00eddika, ezij\u00e9nsia prins\u00edpiu igualdade no \u00a0prins\u00edpiu responsabilidade jur\u00eddika hamosu prins\u00edpiu rua tan atu ita bele la\u2019o juridikamente aseitavel: prins\u00edpiu formalizasaun no prin\u00edspiu minimu jur\u00eddiku. Prins\u00edpiu formalizasaun hakarak dehan katak, sas\u00e1n sira iha ita-nia oin ne\u2019e presiza formaliza iha Estadu nia oin, labele la\u2019o rungu-ranga eh naranaran de\u2019it. Prins\u00edpiu m\u00ednimu jur\u00eddiku katak limite s\u00e1 loos mak m\u00e1simu no m\u00ednimu leg\u00e1l atu atuasaun sira tama iha krit\u00e9riu leg\u00e1l nia laran.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Krit\u00e9riu normativu atu asegura prins\u00edpiu igualdade no responsabilidade mak\u201d sujeitu relasaun jur\u00eddika\u201d no \u201cobjetu relasaun jur\u00eddika\u201d. S\u00e9 mak sai na\u2019in atu nia bele responde no atua juridikamente perante direitu? Ita bele ezerse funsaun ida nu\u2019udar \u201cna\u2019in\u201d, \u201chodi na\u2019in nia naran\u201d no ezerse \u201chanesan na\u2019in\u201d. Buat tolu ne\u2019e la hanesan. Iha kazu eskola kat\u00f3lika\u00a0 (objetu relasaun jur\u00eddiku) s\u00e9 mak na\u2019in (sujeitu relasaun jur\u00eddika)? Eskola kat\u00f3lika se eziste iha na\u2019in: na\u2019in bele ezije direitu no asume responsabilidade jur\u00eddika. Ne\u2019e mak preokupasaun ba kestaun jur\u00eddika katak eskola kat\u00f3lika sira nia funsionamentu no organizasaun. Se ida-ne\u2019e la iha ita atua irregularmente; irregul\u00e1r ona depois la iha posibilidade atu tama iha krit\u00e9riu leg\u00e1l atu atua legalmente, ita simu basa iha sorisorin: irregul\u00e1r no ileg\u00e1l.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Tinan 15 liub\u00e1 instrumentu jur\u00eddiku sira sei iha prosesu hadi\u2019ak-an atu regulariza situasaun jur\u00eddika hotu-hotu iha Estadu Direitu Demokr\u00e1tiku nia laran. Oras-ne\u2019e iha ona instrumentu jur\u00eddiku sira, nune\u2019e, konvite atu hotu-hotu prepara an no enkaixa an iha orden jur\u00eddika nia laran. Halo nune\u2019e ita atinje fundamentu no krit\u00e9riu jur\u00eddiku ne\u2019eb\u00e9 Estadu Direitu Demokr\u00e1tiku nian ezije. Ho reforma jur\u00eddika iha loron sira-ne\u2019e, iha hotu sei hakruuk ba lei nia okos, laiha tan ida ne\u2019eb\u00e9 ba hakilar ho espertu katak nia bele halo konforme nia hakarak eh tan nia veteranu&#8230;Iha lei nia okos\u00a0 la iha ema ida espertu liu.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Tempu to\u2019o ona atu Dioseze no Kongregasaun sira hadi\u2019ak an husi aspetu kestaun jur\u00eddika. Nune\u2019e Dioseze tenke determina eskola ne\u2019eb\u00e9 maka pertense ba Fundasaun S. Jos\u00e9 atu nune\u2019e, se iha karik regra ruma ne\u2019eb\u00e9 estabelese ona, presiza kumpre nune\u2019e m\u00f3s regra husi CONECTIL no husi Minist\u00e9riu Edukasaun\u00bb.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Baucau \u2013 Iha asembleia ne\u2019eb\u00e9 Vigararia Pastor\u00e1l Dioseze Baucau organiza ba p\u00e1roku, relijiozu\/a no ajente pastor\u00e1l hotu, loron 17 Dezembru, aleinde halo avaliasaun kona-ba tinan pastor\u00e1l 2015 no aprezenta tema [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":5977,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"jnews-multi-image_gallery":[],"jnews_single_post":[],"jnews_primary_category":[],"jnews_social_meta":[],"jnews_override_counter":[],"footnotes":""},"categories":[13],"tags":[468,470,623,795,855],"class_list":["post-5974","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-husi-kreda","tag-eskola","tag-eskola-katolika","tag-fundasaun","tag-kestaun-juridika","tag-cl38-kreda"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.fmatin.org\/wpn\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5974","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.fmatin.org\/wpn\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.fmatin.org\/wpn\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.fmatin.org\/wpn\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.fmatin.org\/wpn\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=5974"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.fmatin.org\/wpn\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5974\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.fmatin.org\/wpn\/wp-json\/wp\/v2\/media\/5977"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.fmatin.org\/wpn\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=5974"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.fmatin.org\/wpn\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=5974"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.fmatin.org\/wpn\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=5974"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}