Loron 15 fulan Novembru marka memoriál litúrjiku Beata Maddalena Morano FMA (1847-1908), figura signifikativa liu iha tradisaun edukativa saleziana. Iha memoriál ida-ne’e, biografia foun ida, “Beata Maddalena Morano. Feto Esperansa nian”, ne’ebé kura husi Mariella Lo Turco no Monica Roncari, ho prefásiu husi Madre Chiara Cazzuola, publika daudaun iha série Santu sira no Figura sira Família Saleziana nian.
Maddalena moris iha Chieri, iha provínsia Torino nian, iha loron 15 fulan-novembru tinan 1847, oan ba da-neen hosi oan na’in ualu. Ninia infánsia marka ho tristeza hosi idade ki’ik: iha tinan 1855, nia lakon nia aman, hafoin nia maun-alin na’in lima mate uluk ona. obriga atu serbisu iha telaiu/fabrika husi ki’ik kedas hodi ajuda sustenta nia família, nia rai nafatin mehi boot ida iha nia fuan: atu sai profesora.
Pároku Buttigliera d’Asti nian, rekoñese ninia kualidade sira, fó fiar ba nia atu guia eskola infánsia ne’ebé foin loke. Maski nia seidauk iha tinan sanulu-resin-lima, Maddalena ho paixaun dedika nia an ba edukasaun labarik sira nian, enkuantu dezenvolve neineik nia vokasaun relijioza rasik.
Husi tinan 1866 to’o 1878, nia hanorin iha eskola sira Montaldo Torinese nian. Hafoin ultrapasa obstákulu barak, ikusmai Don Bosco haruka nia ba Mornese, iha-ne’ebé Santa Maria Domingas Mazzarello simu nia. Iha loron 4 fulan-setembru tinan 1879, nia halo ninia profisaun relijioza iha Institutu Filhas de Maria Auxiliadora. Nia iha tinan tolunulu-resin-rua no iha esperiénsia edukativa ne’ebé signifikativa ne’ebé halo nia sai kedas figura riferimentu ida iha Kongregasaun.
Iha loron 5 fulan-Setembru tinan 1881, nia sai ba Sisília, rai ida ne’ebé sei sai kampu prinsipál ba nia misaun apostólika. Iha tinan ruanulu-resin-neen tuirmai, nia serbisu nu’udar diretora, mestra ba novisa, vizitadora no inspetora, hodi distinge nia-an tanba nia dinamizmu edukativa no misionária ne’ebé estraordinária.
Ninia serbisu hodi foin-sa’e sira no família sira-nia naran kontribui desizivamente ba habelar karizma saleziana iha illa ne’eba. Nia promove eskola sira, oratóriu, internatu no obra sosiál sira ne’ebé husik marka signifikativu iha rejiaun no fó sasin ba nia kapasidade estraordináriu atu komprende nesesidade sira iha nia tempu. Iha nia mate iha loron 26 fulan-Marsu tinan 1908, Inspetoria ne’ebé nia anima kompostu hosi uma 19, oratóriu 12, eskola 6, jardín infánsia 5, internatu 4, no eskola relijioza 3.Inklui mos madre sira nain142, novísia 20, no postulante 9. Igreja ofisialmente rekoñese nia santidade ho nia beatifikasaun iha loron 5 fulan-novembru tinan 1994.
Iha nia memoriá litúrjiku, biografia foun ida ne’ebé dedika ba edukadór esepsionál ida-ne’e, ne’ebé ema barak deskreve hanesan “mestra moris”, agora publika daudaun. Volume, ne’ebé publika hosi Elledici, maka rezultadu hosi kolaborasaun entre Filhas de Maria Auxiliadora no leigu sira hosi Piemonte no Sisília.
Peskiza ne’ebé maka’as ne’ebé hala’o iha tinan hirak ikus ne’e iha arkivu munisípiu, parókia no dioseze no mós iha krónaka sira husi uma Maria Auxiliadora sira nian, permite ona ita atu halibur artigu barak ne’ebé maka uluk seidauk publika no rekonstrui ho loloos liután kontestu istóriku, sosiál no ekleziál ne’ebé maka Bless sira moris no serbisu. Saida maka mosu maka figura feto ida ne’ebé maka bele integra fiar, kompetensia edukativa, no atensaun boot ba nesesidade konkretu ema nian.
Livru ne’e la’ós de’it oferese rekonstrusaun biográfika foun ida, maibé mós aprezenta an nu’udar instrumentu ba formasaun pastorál. Hariku ho folha servisu prátika ba labarik sira, pre-adolesente no foin-sa’e sira, programa reflesaun ba komunidade edukativa no materiál sira ne’ebé dezeña ba líder sira, formadór, traballadór pastorál no mestre sira. Ida-ne’e mós konstitui rekursu ida ne’ebé iha valór ba sira ne’ebé hakarak atu hakle’an liután estilu pedagójiku no espirituál hosi FMA boot ida-ne’e.
“Mensajen sentrál ne’ebé husik hela ba ita ohin loron”, hakerek husi Madre Chiara Cazzuola, Superiora Jerál Institutu Filhas de Maria Auxiliadora no autór sira prefásiu nian, “mak edukasaun, moris nu’udar servisu, domin no sasin, mak forsa revolusionária no generativa esperansa nian, ne’ebé bele transforma ema ida-idak no sosiedade. Madre Maddalena Morano, fiar ida ne’e, bele hare iha ninia hilin ida-idak ne’ebe haroman husi prinsipiu ne’e rasik no sai ezemplu edukadora ida ne’ebé hatene unifika nia profisionalidade ho espiritualidade hodi fo atensaun konkreta ba nesesidade sosiál sira tempu nian.”
Ninia liman rohan sira kontinua moris iha sira ne’ebé hetan inspirasaun hosi ninia ezemplu no ko’alia nafatin ba edukadór sira, mestre, inan-aman, konsagrada no leigu sira ohin loron.
Iha sosiedade ida ne’ebé diferente tebes hosi ida ne’ebé nia moris ba, kestaun edukasaun nian sai nafatin relevante ohin loron. Oinsá ita bele akompaña foin-sa’e sira iha dalan kreximentu nian? Oinsá ita bele tulun sira atu deskobre sira nia valór rasik? Oinsá ita bele fó koñesimentu no kapasidade sira hodi la ignora formasaun integrál ema nian? Oinsá ita bele sai adultu ne’ebé bele fó orientasaun lahó substitui ema seluk nia liberdade?
Madre Morano oferese resposta ida simples maibe ezijente: edukadora tenke prezente nafatin/ hamutuk nafatin ho sira. Kompetente maibé mós hakbesik; kapas atu korrije lahó umilhasaun, ezije maibe lahamate konfiansa, koñese mundu foin-sa’e sira nian la hodi abandona ka buka ideál ne’ebe aas liu. Liuliu, nia tenke sai prezensa ida ne’ebé kapas atu jenera konfiansa no nakloke ba futuru.
Beata Morano fó sasin katak efikasia edukativa la moris hosi teoria ida ne’ebé elabora iha meza, maibé suli hosi moris ida ne’ebé auténtikamente fo degrasa. Nia fó hanoin katak foinsa’e ida-idak presiza ema ida ne’ebé fiar iha sira nia potensiálidade antes sira rekoñese ida-ne’e; katak eduka signifika akompaña kreximentu no tulun ema ida-idak deskobre sira-nia vokasaun rasik.
Liuliu, Madre Morano hanorin katak esperansa la’ós sentimentu frájil ida ne’ebé fo atu mout deit iha difikuldade sira nia oin, maibé hilin loroloron nian ne’ebé halo ho prezensa, pasiénsia, konfiansa, no domin.
Ohin loron ita kontinua eduka nune’e : liuhusi komunidade sira ne’ebé prezerva ninia estilu, mestre sira ne’ebé haka’as-an atu tau hamutuk kompeténsia no fuan, edukadór sira ne’ebé la deziste hasoru foin-sa’e sira-nia frajilidade no sira ne’ebé kontinua fiar katak ema ida-idak bele muda bainhira hasoru ema ne’ebé iha vontade atu akompaña sira.
Nia moris hela no sai nu’udar istória konkretu feto ida nian ne’ebé hatene transforma ninia istória rasik iha misaun ida. Feto ida esperansa nian, maibé mós edukadora ida ne’ebé nafatin iha kapasidade atu hatudu dalan ba sira ne’ebé akompaña, forma no fiar iha kbiit jerativa ba di’ak.
Fonte: cgfmanet.org


