Loron ida ba Lembransa no Esperansa
Loron 2 novembru, la’ós de’it loron lutu no lamentasaun nian, maibé loron memória moris nian ne’ebé rejenera ita-nia fuan domin ba ita-nia maluk doben sira. Ne’e maka loron ne’ebé Kreda halibur hamutuk atu fo hanoin sira hirak ne’ebé maka liu ona ita iha sinal fiar no esperansa nian. Ita la’ós selebra mate, maibé promesa moris rohan-laek nian. Ohin, iha Loron komemorasaun defuntus sira nian, ita la tanis de’it ba sira-nia auzénsia, maibé mós invoka komuñaun ho santu sira hotu, mistériu ne’ebé halibur ita liu husi tempu no espasu, iha rai hanesan mos iha lalehan.
Matebian sira la’ós “lakon ka laek”, maibé “subar-an iha Maromak”. Hanesan São Paulo dehan: “Imi nia moris subar-an hamutuk ho Cristo iha Maromak” (Col 3:3). No se sira nia moris subar, ita presiza de’it halo hahalok simples ida fiar nian, katak agora daudaun sira hakru’uk iha ita-nia leten no rona ita: sira-nia klamar vibra invizívelmente iha ita-nia laran. Nune’e, loron ida-ne’e konvida ita atu hateke liu buat ne’ebé bele haree, atu moris ho matan fiar nian no atu simu prezensa laran-manas ida ne’ebé labele sukat maibé iha duni serteza.
Mate tuir Padre dezertu sira nia hanorin
Karik ita rona ona kona-ba Padre dezertu nian. Sira mak sasin dahuluk ba Evanjellu hafoin Jezús fila fali ba Aman no bainhira iha tempu mártir sira-nian ne’ebé fakar sira-nia raan ba Kreda uluk nian remata. Hafoin mosu monge sarani sira, ermitaun sira, no anakoreti sira ne’ebé, hahú iha sékulu IV, abandona sidade sira hodi moris solidaun iha rai-fuik maran Ejitu nian, Palestina no Síria nian, hodi buka uniaun ho Maromak liuhosi orasaun, asetizmu no meditasaun.
Se ohin ita halo memoria kona ba sira, tanba Padre sira dezertu nian sira konsidera mate mak sai hanesan fatuk-inan ida ba sira nia espiritualidade. Tanba ne’e, sira la’ós de’it la ta’uk mate, maibé sira konsidera ida-ne’e nu’udar mestre moris nian. Abba Poemen hateten “Ema ne’ebé hanoin mate loroloron sei nunka halo sala maske sala kiik deit”
Espresaun ne’e refere ba fraze ida husi livru bíbliku Sirac (7:36) ne’ebé dehan: “Iha ó-nia obra hotu, hanoin ó-nia realidade ikus no ó sei nunka monu sala”. Fraze ida-ne’e fó hanoin mai ita katak medita kona-ba mate—no fó atensaun espesiál ba ita-nia matebian sira iha loron ida-ne’e—ajuda ita no enkoraja ita atu moris di’ak liután. Hakarak hatene saida maka akontese hafoin mate la’ós de’it pergunta ida atu satisfás ita-nia kuriozidade, maibé buat ida ne’ebé bele forma momentu hotu-hotu ita-nia moris nian. Ida-ne’e signifika katak maneira ne’ebé ita hanoin kona-ba ita-nia futuru determina oinsá ita moris ita-nia prezente.
Mate nu’udar lia-loos ne’ebé fó naroman ba moris
Asaun hotu-hotu ne’ebé ita halo iha rezultadu, no ida-ne’e desizivu atu deside sé maka ita no sé maka ita sei sai aban bairua. Se ha’u interpreta ha’u nia moris hanesan korrida ida ba buat ida, ha’u nia ezisténsia tomak laiha sensu ida. Ha’u nia moris tomak mamuk no laiha substánsia… Entaun iha razaun sira ne’ebe sutenta “Carpe diem” nian sei iha razaun: aproveita momentu prezente no goza ho kompletu lahó hanoin kona-ba aban, tanba aban nunka iha serteza!
Maibé fiar-na’in sira konserteza hanoin oin seluk. La’ós kona-ba preokupasaun kona-ba futuru, maibé kona-ba moris prezente ho di’ak, hodi hakonu ho signifikadu. Sira ne’ebé orienta ho di’ak sira-nia prezente halo naroman no fó sabór ba sira-nia moris ohin loron, no komprende didi’ak tansá Kreda sempre hatudu ba moris rohan-laek nu’udar naroman ne’ebe guia ita-nia moris.
Ba Eremita sira, mate mak momentu lia-loos nian: klamar aprezenta an isin-tanan iha Maromak nia oin, lahó máskara, lahó defeza, lahó liafuan deskulpa. Tanba ne’e mak orasaun iha komemorasaun ba matebian sira sai mós orasaun ba ita-nia an rasik: ita husu mizerikórdia ba sira, maibé mós ba ita-nia fuan rasik, atu sira bele prontu, haraik-an, no nakloke. Memória matebian nian fo lembransa katak ita mós la’ós eternu, purifika ita, halo ita matan-moris, lori ita fila fali ba esensiál, no mantein ita-nia karidade ba ema hotu.
Komuñaun ne’ebé la hafahe
Mate la hakotu talin domin nian. Matebian sira la’ós “iha fatin seluk”, maibé “iha Maromak”. No Maromak besik. Reza ba sira hanesan ko’alia ho ema ida iha kuartu sorin, invizível maibé prezente. Ida-ne’e hanesan halakan ahi iha iha kalan boot.
Igreja hanorin ita katak ita bele oferese sakrifísiu, orasaun, no obra karidade nian ba matebian sira nia klamar. Ida-ne’e la’ós superstisaun, maibé mistériu komuñaun nian. Hanesan Abba Isaias dehan: “Bainhira ó reza ba ema seluk, Maromak mós rona ó ”.
Silénsiu ne’ebé ko’alia
Iha rai-fuik maran, monge sira moris iha silénsiu. Maibé silénsiu ne’e nakonu ho liafuan interiór , invokasaun sira, no matan-been. Maski lutu maka silénsiu ida ne’ebé ko’alia. Ne’e maka tempu ne’ebé fuan sai atentu, bainhira memória hotu sai orasaun ida. Komemorasaun ba matebian sira konvida ita atu nonok, labele haluha, maibé atu rona. Atu rona Maromak nia lian ne’ebé dehan: “Ha’u mak moris-hi’as no moris”. Atu rona fuan nia batimentu eternidade nian ne’ebé tuku-tuku maski iha ita-nia kanek no falta sira.
Naroman ne’ebé liu limiar
Padre eremita sira mós ko’alia beibeik kona-ba “naroman ne’ebé eternu”, naroman ne’ebé halo naroman ba klamar bainhira nia hetan purifikasaun. Mate, ba sira, hanesan hakaat liu lalatak ida: husi loro-matan nia naroman ba Maromak nia naroman. Ida-ne’e mak halo orasaun ba matebian sira hanesan akompaña sira ho ahi-oan ne’ebé lakan, atu dehan: “Ó la mesak. Ha’u akompaña ó ho ha’u-nia fiar. Ha’u hela ho ó ba nafatin!”
Iha naroman ida-ne’e, komemorasaun matebian nian mós konvite ida atu moris ho ahi-oan ne’ebé lakan, la’ós atu adia konversaun. La’ós atu lakon tempu. Atu moris loron ida-idak nu’udar prezente, nu’udar preparasaun, nu’udar peregrinasaun.
Konkluzaun: orasaun ne’ebé unifika lalehan no rai
Iha loron ne’e, rai hakbesik liu ba lalehan. Rate sira sai hanesan altár. Ita-nia matebian nia naran sai invokasaun. Ita-nia matan-been sira sai bee ne’ebé rega esperansa no sulin iha Maromak nia oin, hanesan Eskritura hateten (Sirach, kapítulu 35).
Tan neʼe, mai ita halo orasaun ho laran neʼebé moos no loos. Mai ita oferese ita-nia silénsiu, ita-nia karidade, ita-nia fiar. No mai ita dehan ho laran-metin: «Na’i haraik ba sira deskansu rohan-laek, no husik naroman rohan-laek nabilan ba sira».
Atu sira deskansa ho paz. Amen.”
