Amu-Papa: Mate la’ós rohan maibé pasajen ida, atensaun ho senáriu transumanu sira
Durante katekeze ba audiénsia jerál, Papa Leão XIV medita kona-ba mistériu ezisténsia nia rohan, “naturál liu no iha tempu hanesan la naturál liu ne’ebé eziste”. Nia husu ita atu labele moris ida-ne’e hanesan kondenasaun ka absurdu, no mós atu halai hosi ida-ne’e, maibé rekoñese ida-ne’e hanesan “parte konstitutivu” ida hosi ser ema nian no hanesan “imortalidade imanente”, senáriu sira “transumanu” ne’ebé “halo sira nia dalan iha orizonte dezafiu sira ita-nia tempu nian.” Maibé oinsá ita bele fiar orizonte sira-ne’e bainhira laiha ema ida maka bele dehan katak “moris ida lahó mate mós moris ida ne’ebé ksolok?” Ida-ne’e mak pergunta ida ne’ebé kle’an liu no delikadu liu kona-ba esperiénsia umana ne’ebé Amu-Papa Leão XIV reflete iha dadeer, 10 Dezembru, iha Prasa S. Pedro. Tema katekeze nian—ida daneen kona-ba Kristu nia Moris-Hi’as no Dezafiu sira Mundu Ohin Loron nian, iha siklu Jubileu nian Jezús Kristu Ita-nia Esperansa—mak Jezús Kristu nia Páskua: Resposta Ikus liu ba Pergunta Ita-nia Mate nian, no nia nakloke iha “eventu naturál liu no iha tempu hanesan la naturál liu ne’ebé eziste.”
Dikotomia (divisaun) Mate nian
Pontífise introdús ambivalénsia dahuluk ida-ne’e: iha parte ida, atu suli moris no eternidade ne’ebé hela iha ema nia fuan, ba an rasik no ba ema ne’ebé nia hadomi; iha parte seluk, todan mate nian hanesan esperiénsia kondenasaun ka “kontradisaun”.Dikotomia daruak mosu mós iha maneira ne’ebé sosiedade kontemporánea relasiona ho mate: iha tempu uluk akompaña ho rituál no kostume sira, ohin loron sai hanesan tabu ida(bandu), buat ida ne’ebé tenke “tau dook”, ko’alia “ho lian ne’ebé neneik”, evita maski vizita de’it semitériu sira.
Konsiente no impontensia
Entaun, saida mak mate? Loos ka ida ne’e mak liafuan ikus iha ita-nia moris?
Pergunta sira-ne’e maka halo terus ema, “tanba nia de’it maka hatene katak ita tenke mate.” Serteza ida ne’ebé maka hatodan kompara ho kriatura sira seluk. Amu-Papa subliña sofrimentu, hanesan mós komún ba animál sira, “maibé sira la hatene katak mate halo parte iha sira nia destinu. Sira la kestiona sentidu, objetivu, ka rezultadu moris nian.”
Hodi rekoñese ida-ne’e, ita tenke konsidera katak ita maka kriatura paradoksál (atu dehan katak natureza umana ida ne’ebe komplekso), triste la’ós de’it tanba ita mate, maibé mós tanba ita iha serteza katak eventu ida-ne’e sei akontese, maski ita la hatene oinsá no bainhira. Ita deskobre ita-nia an konxiente no, tempu hanesan, ita laiha kbiit. Provavelmente ida ne’e mai hosi represaun sira ne’ebé akontese beibeik no eskapa (halai ses) ezistensiál hosi kestaun sira mate nian.
“Mestre boot ida moris nian”
No maski nune’e, ita bele haree valór pedagójiku ida iha mate. Santa Alfonso Maria de’ Liguori fo hanoin hikas ida-ne’e iha nia “Preparasaun ba Mate”, hodi bolu ida-ne’e “mestre boot ida moris nian”. Hakbesik ba nia, medita kona-ba nia, tulun ita atu estabelese prioridade ba ita-nia moris, liberta ita-nia an husi superflu (buat
ne’ebé la presiza), no moris ho konsiente katak tempu terenu nian prepara ita ba eternidade.
Maibé vizaun antropolójiku atuál barak promete imortalidade imanente no teoriza prolongamentu moris iha rai liuhosi teknolojia. Ida-ne’e maka senáriu transumanista, ne’ebé mosu hanesan dezafiu ida husi ita-nia tempu. Siénsia bele halakon duni mate ka lae? Maibé, siénsia hanesan bele garante mai ita katak moris ida lahó mate mós moris ida ne’ebé haksolok?
Mate, “parte konstitutivu” moris nian
Kristu nia Moris-Hi’as fo resposta: hatudu katak mate la’ós inimigu ezisténsia nian, maibé “parte konstitutivu”, odamatan ne’ebé loke ba moris rohan-laek. Jezús nia Páskua permite ita atu «koko uluk», iha tempu prezente, nakonu nafatin ho provasaun no terus, plenitude buat ne’ebé mosu hafoin mate.
Madrugada Foun
Konviksaun ida ne’ebé maka kapta ona husi evanjelista Lucas, wainhira loron tun dadaun ona nakukun hale’u Kalváriu: “Ida-ne’e maka loron Preparasaun nian, no mosu daudaun ona roman Sábadu nian.” Raius(roman) dahuluk dadeer Páskua nian nabilan iha kalan ida ne’ebé nakukun no silensiu, hodi anunsia loron-matan foun ida.
Só eventu ida-ne’e maka bele fó naroman tomak ba mistériu mate nian. Iha naroman ida-ne’e, no iha de’it naroman ida-ne’e, mak sai loloos buat ne’ebé ita-nia fuan hakarak no hein: katak mate la’ós rohan, maibé pasajen ba naroman nakonu, ba eternidade ksolok nian.
Jezús Moris-Hi’as loke tiha ona dalan ba mate, manán ninia “prova” no prepara ba ita ida-idak “deskansu rohan-laek”, uma ida ne’ebé hein. nakonu ho moris, iha-ne’ebé nakukun no kontradisaun laiha fatin.
Obrigadu ba Nia, ne’ebé mate no moris hi’as tanba domin, ho Saun Francisco ita bele bolu mate “irmán”. Hein ida-ne’e ho esperansa serta Moris-Hi’as nian prezerva ita husi ta’uk atu lakon ba nafatin no prepara ita ba ksolok moris rohan-laek nian.
“Ita fo perdua no husu perdaun.”
Hodi kumprimenta fiar-na’in sira ne’ebé ko’alia polaku, Pontífise hanoin hikas konferénsia ne’ebé dedika ba mensajen rekonsiliasaun nian ne’ebé bispu polaku sira haruka ba preladu alemaun sira iha tinan neen-nulu liubá. Akontesimentu ida ne’ebé “muda istória Europa nian” ho liafuan sira “ami perdua no husu perdaun”. Amu-Papa hein katak deklarasaun ida-ne’e sei sai, ba povu sira iha konflitu ohin loron, sasin ida katak “rekonsiliasaun no perdaun maka posivel bainhira sira mosu hosi hakarak mútuo ba dame no kompromisu fahe, iha lia-loos, ba umanidade nia di’ak”.
Fonte: Vatican.News
