Amu-Papa: Presiza konversaun ekolojia. Umanidade tenke sai guarda ba kriasaun, la’ós estragadór.
Iha ligasaun entre “espiritualidade paskál no ekolojia integrál”. Ligasaun ida-ne’e mosu hosi meditasaun kona-ba pasajen hosi Evanjellu João nian ne’ebé deskreve Maria Madalena tanis iha Jezús nia rate mamuk nia oin iha dadeer Páskua nian. Iha jardín ne’ebá, ne’ebé hakoi Mestre, feto, laran-kanek no triste, la rekoñese Na’i Moris-Hi’as iha mane ne’ebé nia hasoru; nia hanoin katak nia maka kustodiu ba fatin ne’e. Jesus husu ba nia: “Tansá ó tanis? ó buka sé?” Ne’e mak liafuan sira ne’ebé dalaruma Kristu dirije mai ita mós,no lori ita atu reflete kona-ba “relasaun entre Kristu nia Moris-Hi’as no dezafiu sira mundu ohin nian, katak ita-nia dezafiu sira”.
Ita ko’alia kona-ba konversaun ekolójika ida, ne’ebé sarani sira labele haketak hosi mudansa diresaun nian ne’ebé tuir Jezús ezije ba sira. Maria nia fila kotuk iha dadeer Páskua ne’ebá mak sinál ida-ne’e nian: só liuhusi konversaun tuir konversaun mak ita muda husi matan-been nian ne’e ba Jeruzalén foun. Tranzisaun ida-ne’e, ne’ebé hahú iha fuan no espirituál, muda istória, kompromete ita públikamente, no halo ativa solidariedade ne’ebé hahú agora proteje ema no kriatura sira husi asu-fuik sira-nia hakarak, hodi Bibi-Atan nia naran no forsa.
Iha Perspetiva Kontemplativa
Papa Leão XIV esplika katak “dezafiu sira, tuir loloos, labele hasoru mesak, no matan been sira maka prezente moris nian bainhira sira hamoos ita-nia matan no liberta ita-nia hateke.” Nia mós nota katak “luta dramátiku entre nakukun no naroman”, ne’ebé mosu hafoin Judas nia “traisaun” no Jezús nia “kaer”, “abandona, kondenasaun, umillasaun, no oho” Maromak nia Oan-Mane nian remata “iha dame Sábadu nian no jardín ida nia furak.” Imajen ida-ne’e fila fali ba Jénezis, ba jardín iha ne’ebé Maromak kria ema no ne’ebé Jezús kuda no tau matan, Pontífise klarifika, hodi fo hanoin hikas Kristu nia liafuan ikus sira “iha krús—’Hotu ona’—konvida ema ida-idak atu deskobre fali knaar hanesan, nia knaar rasik.” Buat sira-ne’e hotu halo ita komprende katak Maria Madalena, ne’ebé Jezús Moris-Hi’as hatudu an ba nia ho konfidensialidade, “tenke, tuir loloos, rona fali nia naran rasik no komprende nia knaar iha Ema foun”.
Papa Francisco, ho nia ensíklika Laudato si’, hatudu ona mai ita nesesidade maka’as ba hateke kontemplativu ida: se ita la’ós guarda sira jardín nian, ita sai ninia destroidór sira. Esperansa sarani, tanba ne’e, hatán ba dezafiu sira ne’ebé ohin loron umanidade tomak hasoru hodi para iha jardín iha-ne’ebé tau Krusifiksu hanesan fini ida, atu moris fali no fó fuan barak.
Konversaun Ekolojia husi sarani sira
“Jezús nia mate no moris-hi’as”, “lori ita atu deskobre filafali Paraízu”, no “hanesan fundasaun ba espiritualidade ida ekolojia integrál nian”. Aleinde ida-ne’e, “liafuan sira fiar nian la kona realidade, no liafuan siénsia nian dook nafatin hosi fuan.” Papa Leão XIV klarifika ida-ne’e ho loloos hodi refere ba Laudato si’, iha ne’ebé Francisco subliña katak “kultura ekolojia labele redús ba série resposta urjente no parsiál sira ba problema sira” relasiona ho “degradasaun ambientál, konsumo rekursu naturál sira, no poluisaun.” Nune’e, ida-ne’e tenke sai “perspetiva ida ne’ebé diferente, maneira ida atu hanoin, polítika ida, programa edukasionál ida, estilu moris ida, no espiritualidade ida ne’ebé forma rezisténsia.”
Rona ba ema ne’ebé laiha lian
Tanba ne’e, maka kontinua konversaun pesoál ne’ebé la’o hela ne’ebé dudu sarani sira atu “hasoru joven millaun resin no mane no feto sira seluk ho vontade di’ak ne’ebé rona ona ema kiak no rai nia hakilar hodi husik kona sira nia fuan “, Papa Leão hatutan, hodi subliña katak ema barak “hakarak, liuhosi relasaun direta ho kriasaun, armonia foun ida” hafoin “kanek barak”. Tanba ne’e invokasaun ida ba Espíritu: Atu Espíritu haraik mai ita kbiit atu rona lian husi ema ne’ebé laiha lian. Ita sei haree buat ne’ebé ita-nia matan seidauk bele haree: jardín ne’ebá, ka Paraízu, ne’ebé ita hakbesik de’it hodi simu no kumpre nia knaar rasik.
Loron Labarik nian iha Setembru 2026
Molok remata audiénsia jerál, durante saudasaun sira ho lian italianu, Amu-Papa hanoin hikas aniversáriu 21 Novembru nian, memoriál litúrjiku Aprezentasaun Santíssima Virjen Maria nian, Loron “Pro Orantibus” nian, ne’ebé sei selebra iha Itália tomak. “Atu ita-nia maun-alin sira hotu iha vida kontemplativa labele kuran solidariedade konkreta no apoiu efetivu husi komunidade ekleziál atu garante sira-nia sobrevivénsia no kontinuidade husi sira-nia apostoladu silensiu, fekundu, no insubstituível”, insisti Pontífise. Tuirmai nia entrega peskadór sira ho sira nia família ba Maria, Fitun Tasi nian, iha okaziaun Loron Mundiál Peska nian, ne’ebé sei selebra iha loron-sesta oinmai. Ikus liu, nia mós fo hanoin kona-ba labarik sira, ne’ebé, nia hatete, “Ha’u sei iha ksolok atu hasoru malu iha Loron ne’ebé dedika ba sira, ne’ebé marka ona ba loron 25-27 fulan-Setembru tinan 2026.”
Fonte: Vatican News
