Maun alin doben sira
“Mai ita hotu haksolok iha Na’i: ita-nia Maksoin moris ona iha mundu. Ohin dame loos tun mai ita husi lalehan” (Antífona Entrada ba Missa vespertina natal nian). Nune’e liturjia hananu iha kalan Natál nian, no halian iha kreda tomak anunsio Belém nian: Oan ne’ebé moris husi Maria Virjen mak Kristu ita Na’i, ne’ebé Aman haruka atu soi ita husi sala no mate. Nia mak ita-nia dame, Ida ne’ebé manán ódiu no inimigu ho Maromak nia domin mizerikórdia nian. Tanba razaun ida-ne’e, “Nai nia Moris mak Moris dame nian” (S. Leão Magno, Sermón 26).
Jesus moris iha bibi luhan ida tanba la iha fatin ba Nia. Bainhira Nia moris, Nia inan Maria «falun Nia ho hena no tau Nia iha balada han-fatin» (cf. Lucas 2,7). Maromak nia Oan-Mane, ne’ebé liuhusi Nia buat hotu realiza, ema la simu nia, no Ninia toba fatin maka fatin ne’ebé kiak, animál sira nian.
Aman nia Liafuan rohan-laek, ne’ebé lalehan labele rai, hili atu mai iha mundu ho dalan ida-ne’e. Tanba domin, nia hili atu moris husi feto ida, atu fahe ita-nia umanidade; tanba domin, nia simu pobreza no rejeisaun no identifika ho sira ne’ebé ema rejeita no esklui.
Iha Jezús nia moris, mosu daudaun ona hilin fundamentál ne’ebé sei gia Maromak nia Oan-Mane nia moris tomak, to’o nia mate iha krús: hilin atu la husik ita lori salan nia todan, maibé atu lori ba ita, atu lori ba nia an rasik. Só Nia deʼit mak bele halo ida-neʼe. Maibé iha tempu hanesan, nia hatudu saida maka ita de’it maka bele halo: ita ida-idak asume ita nia responsabilidade rasik. Sim, tanba Maromak, ne’ebé kria ona ita se lahó ita, labele salva se ita lahó ita (kf. Saun Agostinho, Sermón 169, 11, 13), katak lahó ita-nia vontade livre atu hadomi. Ema ne’ebé la hadomi, nia la hetan salvasaun; nia lakon. No ema ne’ebé la hadomi nia maun-alin ne’ebé nia haree, labele hadomi Maromak ne’ebé nia la haree (cf. 1 João 4:20).
Maun-alin sira, ida-ne’e mak dalan ba dame: responsabilidade. Se ita ida-idak—iha nivel hotu-hotu—duké fó sala ba ema seluk, uluknanai rekoñese ita-nia falta rasik no husu perdaun ba Maromak, no ho tempu hanesan tau ita-nia an iha ema sira ne’ebé terus nia fatin, hatudu solidariedade ba sira ne’ebé fraku no oprimidu, entaun mundu sei muda.
Jezús Kristu mak ita-nia dame, uluknanain tanba nia liberta ita husi sala, hafoin tanba Nia hatudu dalan mai ita atu ultrapasa konflitu sira, husi ida interpesoál to’o ida internasionál. La ho fuan ne’ebé livre husi sala, fuan ne’ebé hetan perdua, ita labele sai mane no feto dame nian no dame-na’in. Ne’e mak Jesus moris iha Belém no mate iha cruz: atu liberta ita housi sala. Nia mak Maksoin. Ho nia grasa, ita ida-idak bele no tenke halo ita-nia parte hodi rejeita ódiu, violénsia, opozisaun, no pratika diálogu, dame, no rekonsiliasaun nian.
Iha loron festa ida-ne’e, ha’u hakarak hato’o kumprimentu kalorosu no paternal ba sarani sira hotu, liuliu ba sira ne’ebé hela iha Médiu Oriente, ne’ebé foin lalais ne’e ha’u vizita iha ha’u-nia viajen apostólika dahuluk. Ha’u rona ona sira nia tauk no ha’u hatene didi’ak sira nia sentimentu impotensia nian hasoru dinámika podér nian ne’ebé maka sira ultrapasa. Kosok-oan ne’ebé ohin moris iha Belém mak Jezús rasik ne’ebe dehan: “Ha’u fo hatene buat ne’e ba imi atu imi hetan dame. Iha mundu imi sei hetan susar barak; maibe imi aten berani ba, basa Ha’u manan tiha mundu!” (Jo 16,33).
Husi Nia ita invoka justisa, dame, no estabilidade ba Líbanu, Palestina, Israel, no Síria, hodi fiar iha liafuan divinu sira-ne’e: “Pratika justisa sei lori dame. Hodi fó onra ba justisa sei lori trankuilidade no seguransa ba nafatin” (Is 32,17).
Ba Liurai Dame nian, ita entrega kontinente europeu tomak, husu ba Nia atu kontinua inspira espíritu komunidade no kolaborasaun nian, fiél ba nia abut no istória sarani, apoiante no akollidu ba sira ne’ebé presiza. Ita reza liuliu ba povu Ukránia nian ne’ebé hetan tortura: atu kilat sira nia barullu para, no atu parte sira ne’ebé envolve, hetan apoiu hosi kompromisu hosi komunidade internasionál, hetan korajen atu envolve iha diálogu sinseru, diretu no respeitu.
Husi kosok Oan Belém nian, ita husu dame no konsolasaun ba vítima sira funu hotu ne’ebé la’o iha mundu, liuliu sira ne’ebé ema haluha; no ba sira ne’ebé maka sofre tanba injustisa, instabilidade polítika, persegisaun relijioza, no terorizmu. Ha’u hanoin liuliu ita-nia maun-alin sira iha Sudaun, Sudaun-Súl, Mali, Burkina Faso, no Repúblika Demokrátika Kongo.
Iha loron ikus Jubileu Esperansa nian ne’e, mai ita reza ba Maromak halo-An ba ema, ba povu doben Haiti nian, atu forma violénsia hotu-hotu bele para iha nasaun no atu progresu bele halo iha dalan dame no rekonsiliasaun nian.
Atu Jesus Kosok Oan inspira ema hotu ne’ebé iha responsabilidade polítika iha Amérika Latina, atu nune’e, ho dezafiu barak ne’ebe sira hasoru, bele iha espasu ba diálogu ba bem komún, no la’ós ba prejuizu ideolójiku no partidáriu sira.
Ita husu ba Liurai dame nian atu fó naroman ba Myanmar ho futuru rekonsiliasaun nian: atu fó fali esperansa ba jerasaun foun sira, orienta povu Birmánia tomak iha dalan dame nian, no atu akompaña sira ne’ebé moris laiha uma, seguransa, ka konfiansa ba futuru.
Ita husu ba nia atu restaura amizade antigu entre Tailándia no Kamboja no atu garante katak parte sira ne’ebé envolve kontinua serbisu ba rekonsiliasaun no dame.
Ita mós entrega ba nia povu Ázia Súl no Oseánia nian, ne’ebé hetan koko maka’as hosi dezastre naturál sira foin lalais ne’e no devastadora, ne’ebé afeta maka’as populasaun tomak. Hasoru provasaun sira-ne’e, ha’u konvida ema hotu atu hafoun ho konviksaun ita-nia kompromisu hamutuk atu tulun sira ne’ebé terus.
Maun-alin doben sira,
Iha nakukun kalan nian, «naroman loos ne’ebé fó naroman ba ema hotu mai iha mundu» (Jo 1,9), maibé «nia povu rasik la simu Nia» (Jo 1,11). Keta monu ita ba indiferensa hasoru sira ne’ebé terus, tanba Maromak la’ós indiferente ba ita nia mizéria sira.
Hodi sai ema, Jezús foti ba nia An rasik ita-nia frajilidade, nia identifika ho ita ida-idak: ho sira ne’ebé la iha buat ida no lakon buat hotu, hanesan abitante sira Gaza nian; ho sira ne’ebé maka hamlaha no kiak, hanesan povu Iémen; ho sira ne’ebé halai hosi sira nia rai hodi buka futuru iha fatin seluk, hanesan refujiadu no migrante barak ne’ebé atravesa Mediteráneu ka halo viajen iha kontinente Amérika; ho sira ne’ebé lakon sira nia serbisu no ho sira ne’ebé buka hela serbisu, hanesan joven barak ne’ebé luta atu hetan serbisu; ho sira ne’ebé hetan esplorasaun, hanesan traballadór barak liu ne’ebé hetan saláriu ki’ik; ho sira ne’ebé iha prizaun no dala barak moris iha kondisaun dezumanu.
Invokasaun dame nian husi rai ida-idak bele to’o iha Maromak nia fuan, hanesan poeta ida hakerek:
“La’ós dame hosi sesarfogu ida,
la iha vizaun kona-ba asu-fuik no bibi-malae,
maibé liuliu
hanesan sentimentu iha fuan bainhira emosaun hotu.
no ema ida bele ko’alia de’it kona-ba kolen boot.
Maibe ida-ne’e mai
hanesan ai-funan fuik sira,
derrepente, tanba kampu
presiza ida-ne’e: dame selvatika.”
Iha loron santo ida ne’e, mai ita loke ita nia fuan ba ita nia maun alin sira ne’ebé susar no terus. Hodi halo nune’e, ita loke ba Kosok-Oan Jezús, ne’ebé simu ita ho liman nakloke no revela mai ita ninia divindade: «Atu sira hotu ne’ebé simu Nia, Nia haraik kbiit hodi sai Maromak nia oan sira» (Jo 1,12).
Loron balu tan, sei remata tinan jubileu nian. Odamatan Santu sira sei taka, maibé Kristu, ita-nia esperansa, hela nafatin ho ita! Nia mak Odamatan ne’ebé nakloke nafatin ne’ebé lori ita ba moris Divina. Ida-ne’e maka mensajen ksolok loron ida-ne’e nian: Labarik ne’ebé moris maka Maromak ne’ebe halo-An ba ema; Nia mai la’ós atu tesi-lia, maibé atu salva; Ninia mai la’ós aparénsia ne’ebé imediata; Nia mai atu hela no fó nia An. Iha Nia, kanek hotu kura no fuan hotu hetan konfortu no dame. “Natal, Natal mak Natal dame nian.”
Ha’u dezeja ho laran tomak ba ema hotu Natál ida ne’ebé serenu no santu!
Fonte: Vatican News
