
Programa peregrinasaun jubileu foinsa’e Roma hahu viajem husi loron 25 jullu atè 9 agosto 2025, ir. Julia Marçal, FMA halo peregrinasaun ho grupo foinsa’e representa Kreda Timor ne’ebé organiza husi Komisaun Nazional Juventude Timor Leste (CNJCTL) ho autorizasaun Amo Bispo sira nian hodi bele halo peregrinasaun jubileu foinsa’e nian ho Santo Padre no foinsa’e husi Mundo tomak hahu husi dia 28 jullu atè dia 3 agosto iha Roma. Foinsa’e sira mai husi Komisaun diocesana sira mak hanesan: FOCADIMA, COJUCAD, COJUDBA no foinsa’e sira husi grupo privado no registro publiku. Peregrino hamutuk 24 pesoal. Ir. Julia simu responsabilidade atu akompanha foinsa’e sira ne’e iha peregrinasaun refere.
Esperensia jubileu foinsa’e iha Roma mak uniku no significado tebes ba foinsa’e lubuk oan ida nebe marka presenza ho foinsa’e husi Nasaun sira seluk. Foinsa’e sira hau peregrinasaun sai husi Dili iha dia 25 julllu too iha Roma iha 27 jullu. Foinsa’e husi Nasaun Timor Leste nebe lori nia bandeira no hatais nudar ema Timor oan, ho identidade Timor oan hatudu nia fiar iha Nasaun jigante sira hamutuk iha Roma ho Santo Padre nudar aman ba fiar nain sira. Prezensa nebe hatan duni ba Santo Padre Francisco nia apelu hodi celebra tinan jubileu hamutuk nudar foinsa’e Kreda Katolika universal. Foinsa’e sira nebe partisipa direitamente ba programa jubileu foinsa’e iha nebe diriji husi Dicastero ba Evangelizasaun nian konsegue tulun foinsa’e sira hasoru malu ho Kristu iha Jubileu foinsa’e sira nian. Foinsa’e hamutuk 24 pesoas mak deside tuir peregrinasaun husi Timor ba To’o Roma no sei kontinua halo dalan fiar nian iha moris konkreto.
Loron 27 fulan jullu peregrino to’o iha Aeroporto Fiumicino Roma, ho comboio kontinua viajen ba Fiera di Roma fatin iha nebe simu foinsa’e husi mundo tomak nudar hela fatin. fatin ida nebe luan tebes ho gym boot sia. iha nebe kada gym akumula foinsa’e rihun tolu. Husi fatin ida ne’e ba Cidade Roma ho comboio rua durasaun ba oras ida ou rua depende ba viajem. Peregrino sira dader tuku 5 sai husi fatin refere ba halo peregrinasaun ba Basilica papale no aktividade jubileu sira iha Roma laran no kalan fila fali ba fatin deskansa iha oras tuku 10 kalan ba leten.

Loron 28 jullu peregrino sira halo peregrinasaun ba Basilica S. Paulo Fuori Muori. Peregrinasaun iha fatin ida ne’e significativa tebes ba foinsa’e sira tamba maske foinsa’e barak nebe halo peregrinasaun tama ba odamatan santa maibe ba Timor oan ne’e uniku no espesial tebes bainhira tama ba odamatan santa depois de orasaun rosario no ho hakneak nebe ida idak sente Maromak Misericordia book tebes ida idak nia fuan no bolu maka’as ba konversaun hodi hamonu mataben no ho ksolok tama ba Nai nia horik fatin santo, sente katak Maromak hadomi tebes ida idak. Jestu sira fiar nian nebe bele fo sasin kona ba fatin santo ida ne’e, konvida atu imita tuir Saun Paulo hodi moris radical ba Cristo nia Evangelho no brani atu fo sasin kona ba Maromak nia domin nebe la iha rohan. Peregrino kontinua viajem fiar nia ba Tre Fontana Fatin iha nebe ema oho S. Paulo nudar Martirio, iha silensio nia laran ida idak halo orasaun no kontemplasaun iha santuario hodi hare ho matan no kona ho liman santo boot ne’e ninia domin no dedikasaun total ba Kristu nia Evangelho nudar misionario boot. Santuario rasik sai koalia mensajem klean ba foinsa’e sira ida idak hodi kontinua halo dalan konversaun nian no hametin fiar. Peregrinasaun loron dahuluk taka ho Eucaristia iha Kapela santa Ana iha Roma molok fila fali ba Fiera di Roma, fatin deskanza kalan nian.
Loron, 29 jullu, peregrino sira ho ksolok la’o ho fiar no domin boot ba Basilica Maria Maggiore Roma, halo dalan ho foinsa’e sira seluk ho bandeira no rasario iha liman, reza no hananu iha lian tetun hakat ba odamatan santa Basilica Maria Maggiore. Basilica ida ne’e sai hanesan Basilica inan iha nebe peregrino sira hasoru malu ho inan ida. Inan salus popoli romani, inan foinsa’e sira nian iha nebe iha Kruz okos Kristu entrega ba S. João atu lori nia ba nia uma. Peregrino hasoru malu ho Maria, kontempla misterio salvasaun nebe Maromak halo hodi kolabora ho Maria Virgen. Basilica ida ne’e foinsa’e sira mos hetan malu ho maktoba Papa Francisco, sentimento ida ne’ebè la bele tahan emosaun, momento nebe foinsa’e sira espresa ho mataben no orasaun sira nia gratidaun ba Santo Padre iha ninia rate oin, halo venerasaun espesial ba santo Padre nudar Timor oan hodi agradese ba ninia presenza iha Rai Timor no ninia mensajen sira nebe lori duni Timor oan metin iha Fiar no domin boot ba Kreda no ba Amo Papa. Depois, de minuto balun iha silensio no orasaun, peregrino sira kontinua admira no kontempla Basilica nia mosaiko nebe furak iha ninia sentidu nebe klean lori sira ba tuir Eucaristia Santa iha kapela Maria Salus Popoli Romani hodi harohan ba Santo Padre nia deskanza rohan laek, reza ba intensaun Kreda no Nasaun Timor nia presisa. Hafoin peregrino sira kontinua kedas halo peregrinasaun ba Piaza S. Pedro Roma ba tuir misa abertura ho Santo Padre ba jubileu foinsa’e nian hamutuk ho foinsa’e sira husi mundo tomak no ho Santo Padre. Maibe Santo Padre mai deit komprimenta foinsa’e sira depois de Misa. Sorpresa boot nebe fo korajen tebes ba foinsa’e sira hodi hasoru malu ho Kristu nia Saseluk. Nota kedas atmosfer oan ho aman nebe hasoru malu, klima ksolok no gratidaun nian halo piaza S. Pedro sai uma domin Maromak nian ba foinsa’e hotu.Foinsa’e sira mai husi Nasaun oin oin, mai tamba fiar, mai tamba Jesus Kristu. iha mensajen santo padre nian ba foinsa’e sira, bainhira santo Padre komprimenta sira hodi haleu barcada sira, fo bensaun ba sira no fo mensajen ba sira ida ne’e halo sira la sente mesak iha lao rai ba buka Kristu. Maibe hetan belun no aman ida nebe halo dalan fiar nian ho sira. Santo Padre rasik agradese foinsa’e sira nebe halo esforso hodi halo sakrificio barak atu bele hatan ba santo Padre nia apelu hodI tuir jubileu foinsa’e nian. presenza Santo Padre nian fo sentidu klean ba foinsa’e sira atu la lakon esperansa maibe lao hamutuk ho sira hodi lori sira ba enkontro pesoal ho Kristu nudar foinsa’e nia esperansa no hamutuk iha Kreda ida deit. Foinsa’e sira fila fali ba Fiera di Roma iha kalan tuku 11.30 ho ksolok boot tamba bele hasoru malu ho Santo Padre. Domin nebe iha ba Santo Padre Francisco, renova fila fali ba santo Padre Leone XIV nudar Kristu nia presenza nebe simples no domin boot hakuak foinsa’e hotu.
loron 29 jullu, Dadersan, peregrino sira tuir Audensia jeral iha Piaza S. Pedro ho Santo Padre, iha nebe foinsa’e sira la kole atu halibur fila fali malu iha fatin refere atu tuir Santo Padre nia Katekese kona ba relasaun no komunikasaun direita laos ho indireita. husu atu foinsa’e sira halo komunikasaun nebe los no justo hodi la monu tuir Media. Remata Audensia iha oras tuku 14.00 peregrino apresenta kultura Timor nian hodi halo animasaun ba tebe no dansa Kultura Timor iha via Consiliasaun ho nasaun sira seluk molok halo peregrinasaun tama ba Odamatan Santa Basilica S. Pedro Vaticano ho intensaun ida katak Foinsa’e sira representa Nasaun no Povo Timor iha peregrinasaun ida ne’e. Iha oras 14.30 -17.00 forma hodi halo peregrinasaun orasaun no kanta tama ba Basilica S. Pedro Roma. Foinsa’e sira hatudu tebes sira nia hakarak boot atu hakat liu Odamatan Santa hodi hasoru Maromak nia laran sadia ho haraik an no fiar boot. Momento orasaun nebe significativa tebes ba Timor oan ida idak. halo peregrino sira hola parte ba momento sagrado nebe konvida duni ba hasoru malu pesoal ho Kristu iha dalan naruk nebe nakonu ho desafiu oin oin molok tama ba Odamatan santa. Buat nebe Timor nia uniku no espesial mak nafatin tama odamatan santa ho hakneak, peregrino sente katak grasa nebe boot tebes no la soin ba grasa boot nebe simu loron loron. Bainhira hakat liu Odamatan iha Basilica S. Pedro nian, siguransa Vaticano mos nonok hodi kontempla Timor oan nia jestu fiar nian nebe hatudu husi fuan. iha Altar oin proklama tiha orasaun Kredo hakat liu kedas ba santa Misa ho peregrino sira iha Basilica laran hodi reza ba intensaun pesoal nebe ida diak lori iha fuan. Depois de santa Misa, peregrino kontinua ho adorasaun ba santissimo Sacramento iha kapela adorasaun nian, hetan tempo suficiente ba silensio pesoal no dialogo pesoal ho Kristu real iha Santissimo Sacramento. Hafoin, peregrino kontinua hasa’e venerasaun ba santo Padre maktoba Papa João Paulo II nia rate no konsegue visita santo padre sira seluk iha Parte okos Basilica nian molok fila fali ba fatin deskansa nian.

Loron 30 fulan jullu, dadersan sedu peregrino hahu la’o ho ksolok ba Catacombe S. Calisto iha Via Appia hodi hare ho matan no kona ho liman oinsa sarani sira dahuluk nia moris komunaun sira nia fiar hodi saran sira nia moris ba Kristu. Catacombe hamosu iha peregrino sira sentidu de gratidaun ba sira nia fiar nebe hatudu iha tempo difisil nian laran, sira brani fo sasin ba Kristu to’o sai martiriu. Catacombe hanorin buat barak kona ba espiritualidade Kristaun dahuluk sira nia fiar, fatin Martir sira nian, fatin haboot domin ba Eucaristia, kona ba deskansa ba moris rohan laek,kona ba domin ba fraternidade iha fiar ida deit no moris solidario ho ema seluk. Catacombe fatin deskansa nian hodi hein moris hias. Peregrino oferese santa Misa iha Cripta ba Martirio sira nebe mate tan Fiar no ba Santo Padre Francisco ho matebian sira seluk. loron 31 jullu, peregrino ba odamatan santa S.Giovanni Latterano, visita Igreja santa Jerusalem no escada santa. Colloseu no santa Misa iha Igreja Santa Ana.
Loron 1 agosto, peregrino sira halibur hamutuk iha circo massimo hodi tuir celebrasaun penetensial, ida idak hakbesik an ba nai lulik sira atu konfesa, halo dialogo tuir ida diak nia lian no nasaun. momento hasoru malu ho Maromak nia misericordia no domin, momento konversaun no grasa nian ba foinsa’e sira. Fatin circo massimo hasoru malu ho padre sira nebe barak tebes ho domin no pasensia tur hodi rona foinsa’e sira. fatin hasoru malu nian ho Maromak nii grasa. Loraik peregrino hahu visita Roma antiga no fatin sira nebe hatudu Roma nia beleza artistika.
Loron 2 agosto, peregrino hahu halo viajen dadersan sedu la’o ba TOR Vergata fatin iha nebe hahu vigilia ho santo Padre. Foinsa’e sira lao ain ba oras rua ho ida idak nia bandeira, lao ho ksolok la sente kole no rai manas. iha Tor Vergata hahu simu Amo Papa, komprimenta foinsa’e sira iha TOR Vergata, foinsa’e sira ho ksolok halai tuir Santo Padre nia visita ho bandeira nasaun ida idak nian ho ksolok boot. depois de hale’u barcada hotu mak hahu orasaun vigilia nian ho santo Padre. Loron ikus iha dia 3 agosto, dadersan sedu santo padre mai fali hodi fanu foinsa’e sira no celebra Eucaristia ho foinsa’e sira. Depois de misa foinsa’e sira lao fila fali ba hela fatin nebe han tempo kuase la’o ho oras barak. Esperiensia nebe forte tebes no halo dalan ida nebe husu pasensia no forte iha ne’ebé hasoru realidade ho fiar. Bainhira too iha Roma, peregrino transloka fila fali ba Roma iha uma religiosa ida besik Vaticano.

Loron 6 agosto, foinsa’e sira ba Dicastero Evangelizasaun ka iha Info Point nian hodi simu sertificado ba Jubileu foinsa’e nain. Foinsa’e ida idak hetan sertificado esperiensia jubileu nian no prepara an atu hala’o viajen ho pasta nebe todan fila ba Timor. Iha loron 9 agosto iha Timor, kontinua ba direita kedas ho santa Misa agradesimento nian neebè fila ho diak no tempo hanesan agradese ba benfeitor sira hotu ha Capela Bidaun mota klaran.
Ir. Julia pesoalmente fo agradese ba oportunidade no laran metin nebe simu husi Bispo sira, Komisaun CNJCTL no husi Kongregasaun hodi bele hela no halo dalan fiar nian hamutuk ho foinsa’e sira iha tinan santo jubileu esperansa nian ida ne’e. Tinan grasa nian ne’ebé konvida povo no foinsa’e sira hodi hametin liu tan sira nia fiar, haburas sentidu hola parte ba Kreda lokal no universal hodi sai foinsa’e esperansa nian nebe lori Kristu nia esperansa iha moris konkreto nudar joven apostolo ba joven nebe hateke ba futuro ho esperansa tempo hanesan sente nudar Kreda nebe hadomi foinsa’e sira hodi hela no la’o ho foinsa’e sira iha peregrinasaun espiritual nian. Obrigada ba grasa no ba laran metin iha misaun ho foinsae sira!
Sr. Julia Fernandes, FMA
